ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ ΙΚΔ 2014

 

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Ι.Κ.Δ.

Το 2014 αποτελεί έτος σταθμό για το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου, ανάμεσα στην έως τώρα πορεία του και τη μελλοντική διαδρομή του.

Η σταθερή κατευθυντήρια αρχή του Ι.Κ.Δ. βασίζεται στην παραδοχή ότι το δίκαιο και η νομική επιστήμη βρίσκονται στον πυρήνα των ανθρωπιστικών επιστημών, στο κέντρο της φιλοσοφίας του ανθρώπου, στη μέση της γιγαντομαχίας για την ουσία (?ριστ. Μ.τ.φ. 1028b3). Το ερώτημα για την εναρμόνια ρύθμιση της κοινωνικής ζωής, για το ορθό πολίτευμα και τα ατομικά, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα, για την ειρήνη και τον πόλεμο, δεν μπορεί να απαντηθεί έξω του δικαίου και της δικαιοσύνης. Της δικαιοσύνης ως μέτρου, αρετής και κάλλους, ως έκφρασης συλλήβδην πάσης αρετής (Φωκιλ. Diels Ι.Χ.10), ως αρμονίας του γνωστικού, του βουλητικού, του συναισθηματικού παράγοντα κάθε ανθρώπου και κατ’ επέκταση κάθε πολιτείας (Πλάτ. Φαίδρ. 246ab). Της δικαιοσύνης ως ιστορικής πορείας του δικαίου και ως ανάπτυξης, από τη σωκρατική έννοια της αρετής, ως διδακτής γνώσης του δικαίου, στη χριστιανική αντίληψη της ελευθερίας της βουλήσεως μεταξύ καλού και καλού και της αναζήτησης της θείας δικαιοσύνης, μέχρι τη νεωτερική θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου, της ρύθμισης των δικαιωμάτων και την αντιπαράθεση των ιδεών του φυσικού και του θετικού δικαίου.

Το Κρητικό Δίκαιο είναι το πρώτο ευρωπαϊκό δίκαιο, αν όχι το πρώτο δίκαιο στην ιστορία, που μολονότι οι απαρχές του χάνονται στα βάθη της μυθολογίας, οι πρακτικές ρυθμίσεις του προβάλλουν ανάγλυφα στην δημι-ουργία της περίφημης Pax Minoica, στη δωρική Μεγάλη Επιγραφή της Γόρτυνας, στις επιδράσεις που διακρίνονται στη ρωμαϊκή Δωδεκάδελτο, στη διαπάλη εθίμου και νόμου κατά την ξενοκρατία της Κρήτης, στον Κρητικό Αστικό Κώδικα της Κρητικής Πολιτείας και σε όλη τη μακραίωνη πορεία του μέχρι σήμερα. Το Κρητικό Δίκαιο είναι η δικαιοσύνη, που μεσολαβεί μεταξύ συστήματος και χάους, ελευθερίας και ανάγκης, κανόνων και αρχών δικαίου. Ως Ελευθερία, Νόμος και Συγκρητισμός, το Κρητικό Δίκαιο προβάλλει την διαχρονική διαπάλη φύσης και πόλης, προσώπου και κοινω-νίας, έθνους και παγκοσμιότητας. Ανατρέχοντας από το αρχικό γένος, προ της δημιουργίας του κράτους, μέχρι τα σύγχρονα κρατικά και υπερκρατικά μορφώματα, αυτά τα χαρακτηριστικά αποτυπώνονται σε κάθε περίοδο της ιστορίας του, αρχαία (νεολιθική, μινωική, μυκηναϊκή, δωρική, ελληνιστική, ρωμαϊκή), μέση (βυζαντινή, αραβική, βενετική) και νεώτερη (τουρκική, ημιαυτονομίας, Κρητικής Πολιτείας, σύγχρονη).

Στην Κρήτη παρακολουθούμε με την μεγαλύτερη δυνατή ενάργεια το δράμα της ανθρώπινης κοινωνίας, στη δημιουργία των πρώτων συνεκτικών δεσμών της πρωτόγονης κοινότητας μέχρι την επικράτηση της ανισότητας των ανθρώπων και τη σύσταση του κράτους. Στην ανάπτυξη της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας μέχρι τις αλλεπάλληλες ξενικές κατακτήσεις και τους αντιστασιακούς αγώνες του κρητικού λαού. Στην ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας και στην ανάπτυξη του νεώτερου Κρητικού Δικαίου μέχρι την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και τη σύνδεσή της με την Ευρώπη. Το Κρητικό Δίκαιο προσδιορίζεται έτσι ως ένα συνεχιζόμενο μέτωπο αγώνα με εσωτερική ενότητα, χρονική ακολουθία και τοπική ιδιαιτερότητα. Είναι ακριβώς ο χώρος με τους ανθρώπους, τη ζωή και τη δράση τους, όπου αντιπαλεύουν οι κοινωνικές δυνάμεις, δοκιμάζονται τα πολιτικά συστήματα, συγκρούονται οι εθνικές και ξενικές δυνάμεις. Μέσα στη διαπάλη ιδεών, κανόνων και αρχών, μέσα στη σύγκρουση συμφερόντων και δικαιωμάτων, στο πλαίσιο των γενικότερων κοσμοθεωρητικών αντιλήψεων προσέγγισης και απομάκρυνσης δικαίου και δικαιοσύνης.

Το I.K.Δ. δημιουργήθηκε ως επιστημονικό ίδρυμα για τη μελέτη και την έρευνα του Κρητικού Δικαίου, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του, από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη περίοδο. Σχετίζεται επομένως άμεσα με τη νομική θεωρία και πράξη και κατ’ επέκταση επηρεάζεται από τις εξελίξεις της κοινωνικής ζωής, το γενικότερο κλίμα της εποχής και τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν τα τελευταία χρόνια στον τόπο μας.

Η Κρήτη ανέδειξε τον λαμπρό πολιτισμό της Μινωικής περιόδου, και το ιδιαίτερο Κρητικό Δίκαιο της κλασικής εποχής. Αντιτάχθηκε στην πρώτη ξενοκρατία της Ρώμης, και συνέχισε την ιστορική ζωή της στη Βυζαντινή περίοδο, στη Βενετοκρατία και στην Τουρκοκρατία. Έτσι μπόρεσε με μια διαρκή επαναστατική διαδικασία, να αποτινάξει το ζυγό της και να ενωθεί με την Ελλάδα, ολοκληρώνοντας τον διαλεκτικό κύκλο της ελευθερίας. Αυτή η πορεία, που αποτυπώνεται στο νομικό πεδίο, ως διαλεκτική σύνθεση ιδίου και ξένου, ατομικού και κοινωνικού, παλαιού και νέου, αποτέλεσε και αποτελεί το σκοπό και το έργο του Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου. Και στο έργο αυτό περιλαμβάνεται η δημιουργία του μεγάρου του Ινστιτούτου, η σύσταση βιβλιοθηκών και εργαστηρίων, η πραγματοποίηση πολυάριθμων εκδηλώσεων, σεμιναρίων, συνεργασιών και συνεδρίων, η διαρκής λειτουργία προγραμμάτων κρητικής βιβλιογραφίας, νομολογίας και νομο-θεσίας και κυρίως η διεξαγωγή πάνω από σαράντα ερευνητικών προγραμ-μάτων, με αντίστοιχες περιοδικές, έντυπες και ηλεκτρονικές εκδόσεις.

Μέσα στο γενικό αυτό πλαίσιο, της προσπάθειας εκπλήρωσης της αποστολής του, στις υφιστάμενες γενικότερες συνθήκες, το Ι.Κ.Δ. συνέχισε επιτυχώς τις δραστηριότητές του κατά τα προηγούμενα χρόνια ως υπηρεσία και κατά την πρώτη βραχυχρόνια περίοδο λειτουργίας του ως υπηρεσίας του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων (1989-1991) και κατά την μακρότερη δεύτερη περίοδο λειτουργίας του ως αυτοτελές Ν.Π.Δ.Δ. (1991-2014). Κατά τα τελευταία όμως έτη επισημάνθηκε η εμφάνιση σοβαρών διοικητικών και οικονομικών προβλημάτων στην λειτουργία του Ι.Κ.Δ., τα οποία οξύνθηκαν ιδιαίτερα κατά τη λεγόμενη περίοδο του «Μνημονίου» (καθυστέρηση διορισμού Διοικητικού Συμβουλίου και Διευθυντή, παντελής έλλειψη επιστημονικού και διοικητικού προσωπικού, παύση κρατικής χρηματοδό-τησης) και μάλιστα υπό τη δαμόκλεια σπάθη της απειλής καταργήσεώς του. Γενικότερα το Ι.Κ.Δ. βιώνει ήδη συνθήκες υποχώρησης της αξίας των ανθρωπιστικών σπουδών στην κλίμακα των ενδιαφερόντων, υπό το βάρος μιας αντεπιστημονικής στάσης για την αξία των θεωρητικών επιστημών και των κλασικών σπουδών, σε περίοδο συρρίκνωσης του επιστημονικού τομέα στη χώρα μας, κατάργησης ερευνητικών ινστιτούτων και απαξίωσης του επιστημονικού δυναμικού της.

Από τον παρελθόντα Απρίλιο, οπότε έληξε και η θητεία του Διοικη-τικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου, συνεχίστηκε μεν ατύπως η λειτουργία του, και με την συμπαράσταση του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, αλλά με οικονομική, διοικητική και διαχειριστική αδυναμία δράσης και υπό καθεστώς αβεβαιότητας ως προς το μέλλον του Ι.Κ.Δ. η οποία δεν επέτρεψε την υλοποίηση σημαντικών πρωτοβουλιών για την παραπέρα προώθηση του έργου του Ινστιτούτου (Διοργάνωση Συνεδρίου, προώθηση διεπιστημονικών επαφών, διεύρυνση ερευνητικών στόχων, εκπόνηση νέων ερευνητικών προγραμμάτων κ.λ.π.).

Εντούτοις, στα πλαίσια των «μεταρρυθμιστικών δράσεων» του Υπουργείου Δικαιοσύνης και με συνεννόηση της Διοικήσεως του Ι.Κ.Δ. και του Δ.Σ.Χ., καταστρώθηκε σχέδιο μεταβολής της διοικητικής μορφής του, επαναφοράς του στο Δ.Σ.Χ. με μεταβίβαση σε αυτόν της περιουσίας και του προσωπικού του, προς συνέχιση του έργου του με αυτοτελή λειτουργία του, εκτός της άμεσης εποπτείας του Υπουργείου. Η λύση αυτή για την οποία είναι έτοιμο ειδικό σχέδιο νόμου, δεν έχει όμως προωθηθεί ακόμη. Η νέα μορφή του Ι.Κ.Δ. πιστεύεται πάντως ότι θα επιτρέψει τη συνέχεια της λειτουργίας του με ολιγότερα γραφειοκρατικά εμπόδια, με εξασφαλισμένη πορεία και με μεγαλύτερη διοικητική ευελιξία.

Το Ι.Κ.Δ. παραμένει πάντα προσηλωμένο στην κρητική ιδεολογία της Αντίστασης, της Ελευθερίας και του Συγκρητισμού, επιβεβαιώνοντας την πολιτιστική αξία της ιστορίας του τόπου μας.

 

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ Ι.Κ.Δ.

Στον διοικητικό και οικονομικό τομέα, από ετών όλες οι θέσεις διοικητικού και επιστημονικού προσωπικού του Ινστιτούτου παραμένουν ακόμη κενές. Παρά το ότι έχει περατωθεί από διετίας η διαδικασία πλήρωσης στο Ινστιτούτο μιας θέσης Π.Ε. Διοικητικού – Οικονομικού, δεν κατέστη δυνατή μέχρι σήμερα η υλοποίηση του διορισμού, λόγω μη εγκρίσεώς του ακόμη αρμοδίως. Ως προς τις δύο θέσεις ειδικού επιστημο-νικού προσωπικού με τριετή θητεία (κύριος ερευνητής και συνεργάτης ερευνητής), ο διορισμός τους δεν πραγματοποιήθηκε λόγω του γενικού μέτρου αναστολής των προσλήψεων του δημοσίου. Άλλωστε, παρόμοιο ζήτημα δημιουργήθηκε με τη λήξη της θητείας του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ., για την πλήρωση της θέσης του οποίου απαιτείται η κίνηση των σχετικών διαδικασιών.

Το στεγαστικό πρόβλημα του Ι.Κ.Δ. αντιμετωπίζεται με την παράταση της δωρεάν παραχώρησης της χρήσης του Μεγάρου Παπαγιαννάκη στα Χανιά, όπου στεγάζεται το Ινστιτούτο και με την ελπίδα αγοράς του.

Η οικονομική διαχείριση του Ι.Κ.Δ. εκτελέστηκε χωρίς τακτική κρατική χρηματοδότηση για ένατη χρονιά. Έτσι από το 2006, το Ι.Κ.Δ. έχει εισπράξει μόνο κατά το 2009 επιχορήγηση ύψους είκοσι χιλιάδων (20.000,00) ευρώ. Οι δαπάνες, πάντως, του Ι.Κ.Δ. παρέμειναν σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, λόγω μη διορισμού προσωπικού και της εύλογης καθυστέρησης εκτέλεσης του προγράμματός του.

 

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΡΓΟ

Το έργο του Ινστιτούτου βασίστηκε και κατά το 2014 στην επιστημονική υποδομή του και στα νέα και παλαιότερα συνεχιζόμενα επιστημονικά του προγράμματα. Ήδη, στο Ι.Κ.Δ. λειτουργεί βιβλιοθήκη με πέντε χιλιάδες (5.000) περίπου τόμους, που εμπλουτίζεται συνεχώς με νέες εκδόσεις, καθώς και με πολλά νομικά περιοδικά. Στην ανανεωμένη ιστοσελίδα του Ινστιτούτου (http://www.ikd.gr) περιλαμβάνονται όλες οι σχετικές πληρο-φορίες για το έργο του Ινστιτούτου, τα νέα του Ι.Κ.Δ., οι εκδόσεις του, καθώς και ολόκληρη η Βιβλιογραφία του Κρητικού Δικαίου και η ισχύουσα Νομοθεσία περί Κρήτης. Τέλος, εκδίδεται κανονικά η επιστημονική επετηρίδα «ΤΑΛΩΣ», όπου δημοσιεύονται τα ερευνητικά προγράμματα του Ι.Κ.Δ. και άλλες μελέτες περί Κρητικού Δικαίου.

 

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Ι.Κ.Δ.

Α΄. Αναφέρομε τα πρώτα ολοκληρωμένα και εκδοθέντα ήδη προγράμ-ματα του Ινστιτούτου:

α) «Βιβλιογραφία του Κρητικού Δικαίου», των ερευνητών Μανόλη Βασιλοδημητράκη, Γεωργίας Τζανάκη και Μαρίας Ζουμαδάκη, με κατά-γραφή της μέχρι τότε Γενικής και Ειδικής Βιβλιογραφίας.

β) «Διάγραμμα ιστορίας του Κρητικού Δικαίου», με συνοπτική παρου-σίαση της εξέλιξης του Κρητικού Δικαίου κατά την αρχαία (Νεολιθική, Μινωική, Αρχαιοελληνική, Ρωμαϊκή), μέση (Βυζαντινή, Αραβική, Ενετική) και νεώτερη (Τουρκοκρατία, Ημιαυτονομία, Κρητική Πολιτεία, Σύγχρονη) περίοδο.

γ) «Επιτομή Κρητικής Νομολογίας», του Διευθυντή του Ινστιτούτου Στρατή Παπαμανουσάκη, που περιλαμβάνει κωδικοποίηση αποφάσεων Κρητικών Δικαστηρίων περιόδου Τουρκοκρατίας, Ημιαυτονομίας, Κρητικής Πολιτείας και Νεώτερης.

δ) «Αντίποινα (μετάφραση στην Αγγλική)», του καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Νικολάου Σταμπολίδη, που περιλαμβάνει σχετική μελέτη ευρημάτων της Κρήτης, της γεωμετρικής – αρχαϊκής περιόδου, περί του θεσμού των αντιποίνων.

ε) «Η Διαιτησία στο Κρητικό Δίκαιο», της Δικηγόρου Γεωργίας-Παναγιώτας Λίμνιου, που περιλαμβάνει ιστορική και νομική καταγραφή ενός σημαντικού δικαιϊκού θεσμού στην Κρήτη.

στ) «Λόγοι διαζυγίου και ανάθεση γονικής μέριμνας στις αποφάσεις του Πρωτοδικείου Χανίων», της Δρ. Νομικής Νικολέτας Μπεχλιβάνη, που περιλαμβάνει σχετική τεκμηριωμένη μελέτη.

ζ) «Το Ποινικό Δίκαιο της Κρήτης κατά την Τουρκοκρατία», του Δικηγόρου Χρήστου Κιτσόπουλου, που αφορά μελέτη με ιδιαίτερη αναφορά στην ιστορία του Δικαίου της εποχής.

η) «Θεσμοί και διοικητική οργάνωση της Εκκλησίας Κρήτης κατά τον Καταστατικό της Χάρτη (Ν. 4.149/1961)», του Λέκτορα Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που αποτελεί πλήρη επιστημονική νομική και ιστορική μελέτη του θέματος.

θ) «Το Κρητικό Δίκαιο στους αρχαίους συγγραφείς» («Πανδέκτης Αρχαίου Κρητικού Δικαίου»), με επιμέλεια Στρατή Παπαμανουσάκη, στο οποίο συνεργάστηκαν και ο τότε επιστημονικός συνεργάτης του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, καθώς και ο Επίτιμος Προϊστάμενος Διευθύνσεως Γραμματείας Εισαγγελίας Εφετών Κρήτης Ιάκωβος Σαμιωτάκης και η Δικηγόρος Κορίνα Δηλαβεράκη, με κωδικοποίηση όλων των σχετικών αποσπασμάτων, με ιστορική εισαγωγή και πλήθος σχολίων, παρατηρήσεων και σχετικών πινάκων.

ι) «Ο θεσμός της πώλησης στη Βενετοκρατούμενη Κρήτη», του ερευνητή Λάμπρου Σκουζάκη, διδακτορική διατριβή.

ια) «Επίσημες εφημερίδες ΒΑΚΑΪ ΓΚΙΡΙΤ - ΚΡΗΤΗ», του Στρατή Παπαμανουσάκη, που περιλαμβάνει τα αποτελέσματα σχετικής επιστημο-νικής έρευνας.

ιβ) «Δημοσιονομικό και φορολογικό δίκαιο της Κρήτης», που είχε αρχίσει από τον ερευνητή Αθανάσιο Ψάλτη και συμπληρώθηκε από τον επιστημονικό συνεργάτη του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνο Παπαγεωργίου, με ιστορική ανάλυση και τεκμηρίωση του θεσμού.

ιγ) «Τα όπλα στο Κρητικό Δίκαιο», των ερευνητών Ευτύχη Φυτράκη - Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που περιλαμβάνει ιστορική, νομοθετική και δογματική θεώρηση του ζητήματος, με ειδικότερες προτάσεις αντεγκλη-ματικής πολιτικής για τον περιορισμό και την εξάλειψη της σχετικής παραβατικής συμπεριφοράς στην Κρήτη,  

ιδ) «Το κατάστιχο του νοταρίου Τζώρτζη Τρωΐλου», του Δρ. Ιστορίας Γιάννη Γρυντάκη, που αφορά στην έκδοση του συμβολαιογραφικού αρχείου του κρητικού νοταρίου Τζώρτζη Τρωΐλου.

ιε) «Συμπλήρωμα Βιβλιογραφίας Κρητικού Δικαίου (1989-2006)», με επιμέλεια του επιστημονικού συνεργάτη του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνου Παπαγε-ωργίου αρχικά (μέχρι το 2001) και του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. μεταγενέστερα (μέχρι τέλους 2008).

ιστ) «Η Βεντέτα εν γένει και ιδιαίτερα στην Κρήτη», του Δικηγόρου - ερευνητή Ιωάννη Βαρδάκη, που αποτελεί πρωτότυπη έρευνα βασισμένη σε ιστορικές πηγές και σχετικά αρχεία.

ιζ) «Επανάσταση Θερίσου 1905», του καθηγητή Αντώνη Μανιάτη, που αφορά στην έκδοση των πηγών του επαναστατικού Δικαίου της Επανά-στασης του Θερίσου του 1905, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την πραγματοποίησή της.

ιη) «Τουρκικό Αρχείο Κρήτης», της ερευνήτριας Μανωλίας Βουγιουκα-λάκη, που αφορά στην έκδοση του τουρκικού αρχείου του εφκαφίου Κρήτης, που βρίσκεται στην Ανατολική Κρήτη και αποτελεί αξιόλογη πηγή του Κρητικού Δικαίου της Τουρκοκρατίας.

ιθ) «Τα Κρητικά Νομικά Έθιμα, Γενικό μέρος», της ερευνήτριας Νικολέτας Μπεχλιβάνη, με σκοπό την ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου ως προς τα Κρητικά Νομικά Έθιμα και τη θεωρητική και νομολογιακή τεκμηρίωση.

κ) «Κώδικας Ισχύουσας Νομοθεσίας Περί Κρήτης», της Δικηγόρου Αγάπης Μικρού, με νεότερη συμπλήρωση Κ. Παπαγεωργίου (μέχρι τέλους 2001) και Σ. Παπαμανουσάκη (μέχρι τέλους 2010).

κα) «Κρητικός Κώδιξ», που περιλαμβάνει τη συγκέντρωση και κωδικοποίηση των πηγών του Κρητικού Δικαίου από την Τουρκοκρατία μέχρι σήμερα Ι. Τουρκοκρατία (1669-1868), ΙΙ. Ημιαυτονομία (1868-1898), ΙΙΙ. Κρητική Πολιτεία (1898-1912),  IV. Νεότερη περίοδος (1913-1996), V. Ισχύουσα Νομοθεσία (2012), με την επιμέλεια του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ.

κβ) «Ο συγκρητισμός μεταξύ ελευθερίας και νόμου», του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. Στρατή Παπαμανουσάκη, όπου επιχειρείται η σύνθεση του Δικαίου γενικότερα (Κράτος και Δίκαιο – Φιλοσοφική αντίληψη – Πολιτική διάσταση) με το Κρητικό Δίκαιο (ιστορική εξέλιξη – αρχές και ρήτρες – ελευθερία και νόμος), σε ένα νομικό Συγκρητισμό και αναλύονται τα σημερινά δικαιικά προβλήματα, εκτίθεται η συγκρητιστική διαλεκτική και προτείνεται μια υπέρβαση των αντιθέσεων δικαίου και ισχύος, μεταξύ ουτοπίας και ρεαλισμού.

κγ) «Το Κρητικό Δίκαιο στη Ρωμαιοκρατία (Creta Romana)» του καθηγητή Ιωάννη Τζαμτζή, που περιλαμβάνει την έκδοση των δικαιικών πηγών της ρωμαιοκρατίας στην Κρήτη και την εισαγωγή του ρωμαϊκού δικαίου στο νησί, την εφαρμογή και την αλληλεπίδραση κρητικού και ρωμαϊκού δικαίου.

κδ) «Το πρωτόκολλο του νοταρίου Γιάννη Βλαστού», του ερευνητή Γιάννη Γρυντάκη, που αφορά μια σημαντική πηγή του Κρητικού Δικαίου της Βενετοκρατίας.

κε) «Το Δίκαιο της Βυζαντινής Κρήτης, 330-824, 961-1204», του ερευνητή Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που αφορά τη μελέτη και έρευνα των δικαιικών πηγών της πρώτης και της δεύτερης βυζαντινής περιόδου στην Κρήτη (Πολιτειακές πηγές, Συλλεκτικά έργα, Νομοκάνονες, Μοναστηριακά τυπικά κ.λπ.).

κστ) «Κρητική Νομολογία 2001-2010» (Επιλογή και κωδικοποίηση αποφάσεων Δικαστηρίων της Κρήτης, των Ανωτάτων Δικαστηρίων της Χώρας και των Ευρωπαϊκών Δικαστηρίων επί αποφάσεών τους, σχετικών προς την Κρήτη), της ερευνήτριας Ιωάννας Κυριτσάκη.

 

Β΄. Κατά το 2014 ολοκληρώθηκε η εκπόνηση πέντε ακόμη επιστημονικών προγραμμάτων:

κζ) «Η ζωοκλοπή στην Κρήτη», της ερευνήτριας Μαρίας Γαλανού, που αποσκοπεί στη θεωρητική, νομολογιακή και κοινωνιολογική έρευνα του φαινομένου της ζωοκλοπής στην Κρήτη.

κη) «Μονάδες και Όργανα μέτρησης Μεγεθών και Αξιών στην Κρήτη, Μέτρα, Σταθμά και Νομίσματα», του ερευνητή Ιωάννη Καλογεράκη. Πρωτότυπη έρευνα των πηγών που αναφέρονται σε χρησιμότατα θέματα διαλεύκανσης των νομικών προβλημάτων των συναλλαγών κατά ιστορικές περιόδους και περιοχές της Κρήτης.

κθ) «Η έννοια της κατάχρησης του δικαιώματος μέσα από τη νομολογία των δικαστηρίων της Κρήτης. Αναφορά στα αντικειμενικά κριτήρια της καλής πίστης και των χρηστών ηθών», της ερευνήτριας Νικολέτας Μπεχλιβάνη. Ειδικότερη νομολογιακή έρευνα στα πλαίσια του Κρητικού Δικαίου της σύγχρονης περιόδου.

λ) «Ο Συγκρητισμός στη νομική θεωρία και πράξη», του ερευνητή Αντώνη Μανιάτη. Έρευνα της δημιουργίας, των όρων και της εφαρμογής του θεσμού του νομικού συγκρητισμού, από την πλευρά της νομικής επιστήμης, της κοινωνιολογίας του Δικαίου και της Ανθρωπολογίας του Δικαίου.

λα) «Όψεις κληρονομικού και οικογενειακού δικαίου στη Δυτική Κρήτη, κατά τα τελευταία έτη της Βενετοκρατίας», του ερευνητή Γιάννη Γρυντάκη, που αφορά την έρευνα σημαντικών θεσμών του Ιδιωτικού Δικαίου της Κρήτης κατά τη μέση περίοδο της ιστορίας της.

 

Γ΄. Εξάλλου, κατά το 2014 συνεχίστηκαν, μολονότι η ολοκλήρωσή τους καθυστερεί, τα παλαιότερα επιστημονικά προγράμματα:

α) «Το Κρητικό Δίκαιο της Βενετοκρατίας», του ερευνητή Γιάννη Χατζάκη, που αφορά την παρουσίαση των σχετικών πηγών στην ιστορική και νομική τους διάσταση.

β) «Ποινική Δικαιοσύνη και Κρητικές Επαναστάσεις κατά τη Βενετοκρατία», του ερευνητή Χρήστου Κιτσόπουλου, που αφορά την έρευνα και μελέτη των σχετικών πηγών.

γ) «Η Βεντέτα στην Κρήτη», των ερευνητριών Μ. Παπαϊωάννου και Μ. Γαλανού. Σκοπός των προγραμμάτων αυτών είναι βασικά η ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου της αντίστοιχης περιόδου,

δ) «Τα Κρητικά Νομικά Έθιμα, Ειδικό μέρος», της ερευνήτριας Μαρίας Γαλανού, με σκοπό την ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου ως προς τα Κρητικά Νομικά Έθιμα (απαγωγή, αδελφοποιϊα, υιοθεσία, θεοδικία, αγροτικά και κτηνοτροφικά έθιμα κ.λ.π.),

ε) «Τα ναρκωτικά στην Κρήτη», των ερευνητριών Όλγας Θέμελη, Αλεξάνδρας Μοσχοπούλου και Σταματίνας Πούλου. Σκοπός του προγράμ-ματος αυτού είναι βασικά η έρευνα του θέματος των ναρκωτικών στην Κρήτη από ιστορική, νομοθετική, νομολογιακή και εγκληματολογική πλευρά.

 

Δ΄. Συνεχίστηκε επίσης κανονικά κατά το 2014 η εκτέλεση δύο νέων ερευνητικών προγραμμάτων του Ινστιτούτου:

α) «Έγκλημα και Τιμωρία, στη λογοτεχνική παράδοση της Κρήτης: Ευρήματα νομικού πολιτισμού στη λόγια και λαϊκή δημιουργία», που ανατέθηκε στον ερευνητή Νίκο Κωφίδη. Πρότυπη νομικοφιλολογική μελέτη στοιχείων του Κρητικού Δικαιϊκού Πολιτισμού.

β) «Η εγκληματικότητα στην Κρήτη και η ποινική αντιμετώπισή της», που ανατέθηκε στην ερευνήτρια Αντωνία Βοσκάκη. Αναλυτική έρευνα της εγκληματικότητας στην Κρήτη βάσει νομολογιακών στοιχείων και στατιστικών μετρήσεων.

 

Ε΄. Κατά το 2014 συνεχίστηκε η εκπόνηση των διαρκών επιστημονικών προγραμμάτων: α) «Νομοθεσία περί Κρήτης», β) «Βιβλιογραφία Κρητικού Δικαίου» και γ) «Κρητική Νομολογία», δια του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. και με τη συνεργασία του ερευνητή Ιακώβου Σαμιωτάκη και της ερευνήτριας του Ι.Κ.Δ. Ιωάννας Κυριτσάκη. Από αυτά, το πρώτο αφορά τη συμπλήρωση του προγράμματος «Κώδικας Ισχύουσας Νομοθεσίας περί Κρήτης», δηλαδή την κωδικοποίηση όλων των σχετικών με την Κρήτη νομοθετημάτων, το δεύτερο τη διαρκή ενημέρωση της «Βιβλιογραφίας Κρητικού Δικαίου» και το τρίτο αποτελεί τη συνέχιση του ομώνυμου προγράμματος, δηλαδή την κωδικοποίηση και έκδοση της νομολογίας των κρητικών δικαστηρίων (Πολιτικών, Ποινικών και Διοικητικών), καθώς και των σχετικών αποφάσεων των ανωτάτων Δικαστηρίων της χώρας και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, της περιόδου από το 2000 και εφεξής, που έχει ενταχθεί σε ιδιαίτερο πρόγραμμα.

Ας προστεθεί, τέλος, ότι βρίσκονται σε αναστολή λόγω προβλημάτων των ερευνητών και πέντε ακόμη προγράμματα.

 

ΣΤ΄. Έτσι, στα πλαίσια της δημιουργίας σταθερής επιστημονικής υποδομής, διαθέτομε ήδη το corpus των πηγών του Κρητικού Δικαίου, της Αρχαίας περιόδου ( Πανδέκτης, Κρητικές Επιγραφές, Creta Romana), της Μέσης περιόδου (Κρητικό Δίκαιο Βυζαντινής περιόδου, Βενετοκρατία) και της Νεότερης περιόδου (Κρητικός Κώδιξ, Ισχύουσα νομοθεσία περί Κρήτης, Κρητικά Έθιμα, Κρητική Νομολογία). Προσφέρεται, επίσης, ολοκληρωμένη η Βιβλιογραφία και το Διάγραμμα Ιστορίας του Κρητικού Δικαίου. Καθώς, επίσης και τα πορίσματα της έρευνας ιδιαίτερων  περιόδων και θεμάτων του Κρητικού Δικαίου (Συγκρητισμός, Εγκληματικότητα, Ποινικό Δίκαιο Βενετοκρατίας και Τουρκοκρατίας, Επανάσταση Θερίσου, Φορολογικό και Δημοσιονομικό Δίκαιο, Τουρκικά Αρχεία, Θεσμοί Αστικού και Δικονομικού Δικαίου, Κρητικά Νομικά Έθιμα, Βεντέτα, Όπλα, Ζωοκλοπή, Ναρκωτικά κλπ).

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ι.Κ.Δ.

 Από πλευράς εκδόσεων, συνεχίστηκε η έκδοση της επιστημονικής επετηρίδας του Ινστιτούτου, με τον τόμο Τάλως ΚΒ΄ (2014), που περιλαμ-βάνει το έργο, Ιωάννα Κυριτσάκη, «Κρητική Νομολογία 2001-2010», και βρίσκεται στο τυπογραφείο και Τάλως ΚΓ΄ (2015), που περιλαμβάνει το έργο, Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, «Το Κρητικό Δίκαιο της Βυζαντινής περιόδου», και είναι έτοιμος προς εκτύπωση.

 

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ Ι.Κ.Δ.

Εξάλλου και κατά το 2014, το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου αντιπροσω-πεύτηκε σε διάφορες εκδηλώσεις και συνέδρια και συνέχισε τις επαφές και ανταλλαγές του με πολλούς επιστημονικούς οργανισμούς. Η προανα-φερθείσα όμως κατάσταση ανέστειλε όπως είναι φυσικό, περαιτέρω δρα-στηριότητες και πρωτοβουλίες.

Ελπίζομε ότι το Ινστιτούτο υπό τη νέα του μορφή θα συνεχίσει και θα αναπτύξει και στο μέλλον τη δράση του σε όλους τους τομείς των ενδιαφερόντων του.

 

 

____*____
 
 

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ ΙΚΔ 2013

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Ι.Κ.Δ.

Το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου, δημιουργήθηκε ως επιστημονικό ίδρυμα για τη μελέτη και την έρευνα του Κρητικού Δικαίου, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του, από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη περίοδο. Σχετίζεται επομένως άμεσα με τη νομική θεωρία και πράξη και κατ’ επέκταση επηρεάζεται από τις εξελίξεις της κοινωνικής ζωής, το γενικότερο κλίμα της εποχής και τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν τα τελευταία χρόνια στον τόπο μας.
Έχει τονισθεί επαρκώς ότι η Κρήτη ανέδειξε τον λαμπρό πολιτισμό της Μινωικής περιόδου, και το ιδιαίτερο Κρητικό Δίκαιο της κλασικής εποχής. Αντιτάχθηκε στην πρώτη ξενοκρατία της Ρώμης, και συνέχισε την ιστορική ζωή της στη Βυζαντινή περίοδο, στη Βενετοκρατία και στην Τουρκοκρατία. Έτσι μπόρεσε με μια διαρκή επαναστατική διαδικασία, να αποτινάξει το ζυγό της και να ενωθεί με την Ελλάδα, ολοκληρώνοντας τον διαλεκτικό κύκλο της ελευθερίας. Αυτή η πορεία, που αποτυπώνεται στο νομικό πεδίο, ως διαλεκτική σύνθεση ιδίου και ξένου, ατομικού και κοινωνικού, παλαιού και νέου, αποτέλεσε και αποτελεί το σκοπό και το έργο του Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου. Και στο έργο αυτό περιλαμβάνεται η δημιουργία του μεγάρου του Ινστιτούτου, η σύσταση βιβλιοθηκών και εργαστηρίων, η πραγματοποίηση πολυάριθμων εκδηλώσεων, σεμιναρίων, συνεργασιών και συνεδρίων, η διαρκής λειτουργία προγραμμάτων κρητικής βιβλιογραφίας, νομολογίας και νομοθεσίας και κυρίως η εκπόνηση πάνω από τριάντα ερευνητικών προγραμμάτων, με αντίστοιχες περιοδικές, έντυπες και ηλεκτρονικές εκδόσεις.
Εάν η αξία των ανθρωπιστικών σπουδών έχει υποχωρήσει στην κλίμακα των ενδιαφερόντων και υπό το βάρος μιας αντεπιστημονικής στάσης για την αξία των θεωρητικών επιστημών και των κλασικών σπουδών, εάν προχωρεί η συρρίκνωση του επιστημονικού τομέα στη χώρα μας, η κατάργηση ερευνητικών ινστιτούτων και η απαξίωση του επιστημονικού δυναμικού και εάν ειδικότερα αναφέρεται το Ι.Κ.Δ. ως δημόσιος οργανισμός προς κατάργηση, ο κρητικός νομικός πολιτισμός και το ίδρυμα που τον υπηρετεί, αποτελούν παράδειγμα για αντίθετα επιχειρήματα και απόψεις.
Το Ι.Κ.Δ. επιβιώνει οικονομικά χωρίς επιχορηγήσεις και προσωπικό, με αμισθί προσφορά των υπηρεσιών της Διοίκησης και του Διευθυντή του. Σεμνύνεται για την πολιτική του αθόρυβου και ουσιαστικού έργου του, πέραν δημοσίων σχέσεων, κενών εκδηλώσεων και κομματικών εξαρτήσεων. Και αναπτύσσεται επιστημονικά, παραμένοντας προσηλωμένο στην κρητική ιδεολογία της Αντίστασης, της Ελευθερίας και του Συγκρητισμού, επιβεβαιώνοντας την πολιτιστική αξία της ιστορίας του τόπου μας.
*
Όπως έχει αναφερθεί και στην περσινή έκθεση πεπραγμένων, το δίκαιο και η νομική επιστήμη βρίσκονται στον πυρήνα των ανθρωπιστικών επιστημών, στο κέντρο της φιλοσοφίας του ανθρώπου, στη μέση της γιγαντομαχίας για την ουσία (Aριστ. Μ.τ.φ. 1028b3). Το ερώτημα για την εναρμόνια ρύθμιση της κοινωνικής ζωής, για το ορθό πολίτευμα και τα ατομικά, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα, για την ειρήνη και τον πόλεμο, δεν μπορεί να απαντηθεί έξω του δικαίου και της δικαιοσύνης. Της δικαιοσύνης ως μέτρου, αρετής και κάλλους, ως έκφρασης συλλήβδην πάσης αρετής (Φωκιλ. Diels Ι.Χ.10), ως αρμονίας του γνωστικού, του βουλητικού, του συναισθηματικού παράγοντα κάθε ανθρώπου και κατ’ επέκταση κάθε πολιτείας (Πλάτ. Φαίδρ. 246ab). Της δικαιοσύνης ως ιστορικής πορείας του δικαίου και ως ανάπτυξης, από τη σωκρατική έννοια της αρετής, ως διδακτής γνώσης του δικαίου, στη χριστιανική αντίληψη της ελευθερίας της βουλήσεως μεταξύ καλού και καλού και της αναζήτησης της θείας δικαιοσύνης, μέχρι τη νεωτερική θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου, της ρύθμισης των δικαιωμάτων και την αντιπαράθεση των ιδεών του φυσικού και του θετικού δικαίου.
Το Κρητικό Δίκαιο είναι το πρώτο ευρωπαϊκό δίκαιο, αν όχι το πρώτο δίκαιο στην ιστορία, που μολονότι οι απαρχές του χάνονται στα βάθη της μυθολογίας, οι πρακτικές ρυθμίσεις του προβάλλουν ανάγλυφα στην δημιουργία της περίφημης Pax Minoica, στη δωρική Μεγάλη Επιγραφή της Γόρτυνας, στις επιδράσεις που διακρίνονται στη ρωμαϊκή Δωδεκάδελτο, στη διαπάλη εθίμου και νόμου κατά την ξενοκρατία της Κρήτης, στον Κρητικό Αστικό Κώδικα της Κρητικής Πολιτείας και σε όλη τη μακραίωνη πορεία του μέχρι σήμερα. Το Κρητικό Δίκαιο είναι η δικαιοσύνη, που μεσολαβεί μεταξύ συστήματος και χάους, ελευθερίας και ανάγκης, κανόνων και αρχών δικαίου. Ως Ελευθερία, Νόμος και Συγκρητισμός, το Κρητικό Δίκαιο προβάλλει την διαχρονική διαπάλη φύσης και πόλης, προσώπου και κοινωνίας, έθνους και παγκοσμιότητας. Ανατρέχοντας από το αρχικό γένος, προ της δημιουργίας του κράτους, μέχρι τα σύγχρονα κρατικά και υπερκρατικά μορφώματα, αυτά τα χαρακτηριστικά αποτυπώνονται σε κάθε περίοδο της ιστορίας του, αρχαία (νεολιθική, μινωική, μυκηναϊκή, δωρική, ελληνιστική, ρωμαϊκή), μέση (βυζαντινή, αραβική, βενετική) και νεώτερη (τουρκική, ημιαυτονομίας, Κρητικής Πολιτείας, σύγχρονη).
Στην Κρήτη παρακολουθούμε με την μεγαλύτερη δυνατή ενάργεια το δράμα της ανθρώπινης κοινωνίας, στη δημιουργία των πρώτων συνεκτικών δεσμών της πρωτόγονης κοινότητας μέχρι την επικράτηση της ανισότητας των ανθρώπων και τη σύσταση του κράτους. Στην ανάπτυξη της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας μέχρι τις αλλεπάλληλες ξενικές κατακτήσεις και τους αντιστασιακούς αγώνες του κρητικού λαού. Στην ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας και στην ανάπτυξη του νεώτερου Κρητικού Δικαίου μέχρι την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και τη σύνδεσή της με την Ευρώπη. Το Κρητικό Δίκαιο προσδιορίζεται έτσι ως ένα συνεχιζόμενο μέτωπο αγώνα με εσωτερική ενότητα, χρονική ακολουθία και τοπική ιδιαιτερότητα. Είναι ακριβώς ο χώρος με τους ανθρώπους, τη ζωή και τη δράση τους, όπου αντιπαλεύουν οι κοινωνικές δυνάμεις, δοκιμάζονται τα πολιτικά συστήματα, συγκρούονται οι εθνικές και ξενικές δυνάμεις. Μέσα στη διαπάλη ιδεών, κανόνων και αρχών, μέσα στη σύγκρουση συμφερόντων και δικαιωμάτων, στο πλαίσιο των γενικότερων κοσμοθεωρητικών αντιλήψεων προσέγγισης και απομάκρυνσης δικαίου και δικαιοσύνης.
Μέσα στο γενικό αυτό πλαίσιο, της προσπάθειας εκπλήρωσης της αποστολής του, στις υφιστάμενες γενικότερες συνθήκες, το Ι.Κ.Δ. συνέχισε επιτυχώς και κατά το 2013 τις δραστηριότητές του παρά το ότι παραμένουν άλυτα τα σοβαρά οργανωτικά και διοικητικά προβλήματα, που έχουν επισημανθεί ήδη από χρόνια (καθυστέρηση διορισμού διοίκησης, παντελής έλλειψη προσωπικού, παύση κρατικής χρηματοδότησης) και μάλιστα υπό τη δαμόκλεια σπάθη της απειλής καταργήσεώς του, η οποία πάντως ελπίζομε ότι έχει ήδη εκλείψει. Έτσι η αβεβαιότητα ως προς το μέλλον του Ι.Κ.Δ. δεν επέτρεψε την υλοποίηση άλλων σημαντικών πρωτοβουλιών για την παραπέρα προώθηση του έργου του Ινστιτούτου (Διοργάνωση Συνεδρίου, προώθηση διεπιστημονικών επαφών, διεύρυνση ερευνητικών στόχων, κ.λ.π.).
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Ι.Κ.Δ.
Α΄. Αναφέρομε τα πρώτα ολοκληρωμένα και εκδοθέντα ήδη προγράμματα του Ινστιτούτου:
α) «Βιβλιογραφία του Κρητικού Δικαίου», των ερευνητών Μανόλη Βασιλοδημητράκη, Γεωργίας Τζανάκη και Μαρίας Ζουμαδάκη, με καταγραφή της μέχρι τότε Γενικής και Ειδικής Βιβλιογραφίας.
β) «Διάγραμμα ιστορίας του Κρητικού Δικαίου», με συνοπτική παρουσίαση της εξέλιξης του Κρητικού Δικαίου κατά την αρχαία (Νεολιθική, Μινωική, Αρχαιοελληνική, Ρωμαϊκή), μέση (Βυζαντινή, Αραβική, Ενετική) και νεώτερη (Τουρκοκρατία, Ημιαυτονομία, Κρητική Πολιτεία, Σύγχρονη) περίοδο.
γ) «Επιτομή Κρητικής Νομολογίας», του Διευθυντή του Ινστιτούτου Στρατή Παπαμανουσάκη, που περιλαμβάνει κωδικοποίηση αποφάσεων Κρητικών Δικαστηρίων περιόδου Τουρκοκρατίας, Ημιαυτονομίας, Κρητικής Πολιτείας και Νεώτερης.
δ) «Αντίποινα (μετάφραση στην Αγγλική)», του καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Νικολάου Σταμπολίδη, που περιλαμβάνει σχετική μελέτη ευρημάτων της Κρήτης, της γεωμετρικής – αρχαϊκής περιόδου, περί του θεσμού των αντιποίνων.
ε) «Η Διαιτησία στο Κρητικό Δίκαιο», της Δικηγόρου Γεωργίας-Παναγιώτας Λίμνιου, που περιλαμβάνει ιστορική και νομική καταγραφή ενός σημαντικού δικαιϊκού θεσμού στην Κρήτη.
στ) «Λόγοι διαζυγίου και ανάθεση γονικής μέριμνας στις αποφάσεις του Πρωτοδικείου Χανίων», της Δρ. Νομικής Νικολέτας Μπεχλιβάνη, που περιλαμβάνει σχετική τεκμηριωμένη μελέτη.
ζ) «Το Ποινικό Δίκαιο της Κρήτης κατά την Τουρκοκρατία», του Δικηγόρου Χρήστου Κιτσόπουλου, που αφορά μελέτη με ιδιαίτερη αναφορά στην ιστορία του Δικαίου της εποχής.
η) «Θεσμοί και διοικητική οργάνωση της Εκκλησίας Κρήτης κατά τον Καταστατικό της Χάρτη (Ν. 4.149/1961)», του Λέκτορα Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που αποτελεί πλήρη επιστημονική νομική και ιστορική μελέτη του θέματος.
θ) «Το Κρητικό Δίκαιο στους αρχαίους συγγραφείς» («Πανδέκτης Αρχαίου Κρητικού Δικαίου»), με επιμέλεια Στρατή Παπαμανουσάκη, στο οποίο συνεργάστηκαν και ο τότε επιστημονικός συνεργάτης του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, καθώς και ο Επίτιμος Προϊστάμενος Διευθύνσεως Γραμματείας Εισαγγελίας Εφετών Κρήτης Ιάκωβος Σαμιωτάκης και η Δικηγόρος Κορίνα Δηλαβεράκη, με κωδικοποίηση όλων των σχετικών αποσπασμάτων, με ιστορική εισαγωγή και πλήθος σχολίων, παρατηρήσεων και σχετικών πινάκων.
ι) «Ο θεσμός της πώλησης στη Βενετοκρατούμενη Κρήτη», του ερευνητή Λάμπρου Σκουζάκη, διδακτορική διατριβή.
ια) «Επίσημες εφημερίδες ΒΑΚΑΪ ΓΚΙΡΙΤ - ΚΡΗΤΗ», του Στρατή Παπαμανουσάκη, που περιλαμβάνει τα αποτελέσματα σχετικής επιστημο-νικής έρευνας.
ιβ) «Δημοσιονομικό και φορολογικό δίκαιο της Κρήτης», που είχε αρχίσει από τον ερευνητή Αθανάσιο Ψάλτη και συμπληρώθηκε από τον επιστημονικό συνεργάτη του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνο Παπαγεωργίου, με ιστορική ανάλυση και τεκμηρίωση του θεσμού.
ιγ) «Τα όπλα στο Κρητικό Δίκαιο», των ερευνητών Ευτύχη Φυτράκη - Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που περιλαμβάνει ιστορική, νομοθετική και δογματική θεώρηση του ζητήματος, με ειδικότερες προτάσεις αντεγκλη-ματικής πολιτικής για τον περιορισμό και την εξάλειψη της σχετικής παραβατικής συμπεριφοράς στην Κρήτη, 
ιδ) «Το κατάστιχο του νοταρίου Τζώρτζη Τρωΐλου», του Δρ. Ιστορίας Γιάννη Γρυντάκη, που αφορά στην έκδοση του συμβολαιογραφικού αρχείου του κρητικού νοταρίου Τζώρτζη Τρωΐλου.
ιε) «Συμπλήρωμα Βιβλιογραφίας Κρητικού Δικαίου (1989-2006)», με επιμέλεια του επιστημονικού συνεργάτη του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου αρχικά (μέχρι το 2001) και του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. μεταγενέστερα (μέχρι τέλους 2008).
ιστ) «Η Βεντέτα εν γένει και ιδιαίτερα στην Κρήτη», του Δικηγόρου - ερευνητή Ιωάννη Βαρδάκη, που αποτελεί πρωτότυπη έρευνα βασισμένη σε ιστορικές πηγές και σχετικά αρχεία.
ιζ) «Επανάσταση Θερίσου 1905», του καθηγητή Αντώνη Μανιάτη, που αφορά στην έκδοση των πηγών του επαναστατικού Δικαίου της Επανά-στασης του Θερίσου του 1905, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την πραγματοποίησή της.
ιη) «Τουρκικό Αρχείο Κρήτης», της ερευνήτριας Μανωλίας Βουγιουκαλάκη, που αφορά στην έκδοση του τουρκικού αρχείου του εφκαφίου Κρήτης, που βρίσκεται στην Ανατολική Κρήτη και αποτελεί αξιόλογη πηγή του Κρητικού Δικαίου της Τουρκοκρατίας.
ιθ) «Τα Κρητικά Νομικά Έθιμα, Γενικό μέρος», της ερευνήτριας Νικολέτας Μπεχλιβάνη, με σκοπό την ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου ως προς τα Κρητικά Νομικά Έθιμα και τη θεωρητική και νομολογιακή τεκμηρίωση.
κ) «Κώδικας Ισχύουσας Νομοθεσίας Περί Κρήτης», της Δικηγόρου Αγάπης Μικρού, με νεότερη συμπλήρωση Κ. Παπαγεωργίου (μέχρι τέλους 2001) και Σ. Παπαμανουσάκη (μέχρι τέλους 2010).
Έχει ολοκληρωθεί, επίσης, με την επιμέλεια του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ., και έχει ήδη εκδοθεί και το μνημειώδες έργο:
κα) «Κρητικός Κώδιξ», που περιλαμβάνει τη συγκέντρωση και κωδικοποίηση των πηγών του Κρητικού Δικαίου από την Τουρκοκρατία μέχρι σήμερα Ι. Τουρκοκρατία (1669-1868), ΙΙ. Ημιαυτονομία (1868-1898), ΙΙΙ. Κρητική Πολιτεία (1898-1912),  IV. Νεότερη περίοδος (1913-1996), V. Ισχύουσα Νομοθεσία (2012).
κβ) «Ο συγκρητισμός μεταξύ ελευθερίας και νόμου», του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. Στρατή Παπαμανουσάκη, όπου επιχειρείται η σύνθεση του Δικαίου γενικότερα (Κράτος και Δίκαιο – Φιλοσοφική αντίληψη – Πολιτική διάσταση) με το Κρητικό Δίκαιο (ιστορική εξέλιξη – αρχές και ρήτρες – ελευθερία και νόμος), σε ένα νομικό Συγκρητισμό και αναλύονται τα σημερινά δικαιικά προβλήματα, εκτίθεται η συγκρητιστική διαλεκτική και προτείνεται μια υπέρβαση των αντιθέσεων δικαίου και ισχύος, μεταξύ ουτοπίας και ρεαλισμού.
κγ) «Το Κρητικό Δίκαιο στη Ρωμαιοκρατία (Creta Romana)» του καθηγητή Ιωάννη Τζαμτζή, που περιλαμβάνει την έκδοση των δικαιικών πηγών της ρωμαιοκρατίας στην Κρήτη και την εισαγωγή του ρωμαϊκού δικαίου στο νησί, την εφαρμογή και την αλληλεπίδραση κρητικού και ρωμαϊκού δικαίου.
κδ) «Το πρωτόκολλο του νοταρίου Γιάννη Βλαστού», του ερευνητή Γιάννη Γρυντάκη, που αφορά μια σημαντική πηγή του Κρητικού Δικαίου της Βενετοκρατίας.
 
Β΄. Κατά το 2013 ολοκληρώθηκε η εκπόνηση και έκδοση δύο ακόμη επιστημονικών προγραμμάτων:
κε) «Το Κρητικό Δίκαιο της Βυζαντινής Περιόδου», του ερευνητή Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που αφορά τη μελέτη και έρευνα των πηγών της εποχής.
κστ) «Κρητική Νομολογία 2001-2010» (Επιλογή και κωδικοποίηση αποφάσεων Δικαστηρίων της Κρήτης ή άλλων Δικαστηρίων επί αποφάσεών τους), της ερευνήτριας Ιωάννας Κυριτσάκη.
 
Γ΄. Εξάλλου, κατά το 2013 συνεχίστηκαν, μολονότι η ολοκλήρωσή τους καθυστερεί, τα παλαιότερα επιστημονικά προγράμματα:
α) «Το Κρητικό Δίκαιο της Βενετοκρατίας», του ερευνητή Γιάννη Χατζάκη, που αφορά την παρουσίαση των σχετικών πηγών στην ιστορική και νομική τους διάσταση.
β) «Ποινική Δικαιοσύνη και Κρητικές Επαναστάσεις κατά τη Βενετοκρατία», του ερευνητή Χρήστου Κιτσόπουλου, που αφορά την έρευνα και μελέτη των σχετικών πηγών.
γ) «Η Βεντέτα στην Κρήτη», των ερευνητριών Μ. Παπαϊωάννου και Μ. Γαλανού. Σκοπός των προγραμμάτων αυτών είναι βασικά η ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου της αντίστοιχης περιόδου,
δ) «Τα Κρητικά Νομικά Έθιμα, Ειδικό μέρος», της ερευνήτριας Μαρίας Γαλανού, με σκοπό την ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου ως προς τα Κρητικά Νομικά Έθιμα (απαγωγή, αδελφοποιϊα, υιοθεσία, θεοδικία, αγροτικά και κτηνοτροφικά έθιμα κ.λ.π.),
ε) «Η ζωοκλοπή στην Κρήτη», της ερευνήτριας Μαρίας Γαλανού, που αποσκοπεί στη θεωρητική, νομολογιακή και κοινωνιολογική έρευνά της, και
στ) «Τα ναρκωτικά στην Κρήτη», των ερευνητριών Όλγας Θέμελη, Αλεξάνδρας Μοσχοπούλου και Σταματίνας Πούλου. Σκοπός του προγράμ-ματος αυτού είναι βασικά η έρευνα του θέματος των ναρκωτικών στην Κρήτη από ιστορική, νομοθετική, νομολογιακή και εγκληματολογική πλευρά.
 
Δ΄. Συνεχίστηκε επίσης κανονικά κατά το 2013 η εκτέλεση τεσσάρων νέων ερευνητικών προγραμμάτων του Ινστιτούτου:
α) Ιωάννης Καλογεράκης, «Μονάδες και Όργανα μέτρησης Μεγεθών και Αξιών στην Κρήτη, Μέτρα, Σταθμά και Νομίσματα», 2011. Πρωτότυπη έρευνα των πηγών που αναφέρονται σε χρησιμότατα θέματα διαλεύκανσης των νομικών προβλημάτων των συναλλαγών κατά ιστορικές περιόδους και περιοχές της Κρήτης.
β) Νικολέτα Μπεχλιβάνη, «Η έννοια της κατάχρησης του δικαιώματος μέσα από τη νομολογία των δικαστηρίων της Κρήτης», 2011. Ειδικότερη νομολογιακή έρευνα στα πλαίσια του Κρητικού Δικαίου της σύγχρονης περιόδου.
γ) Νίκος Κωφίδης, «Έγκλημα και Τιμωρία, στη λογοτεχνική παράδοση της Κρήτης: Ευρήματα νομικού πολιτισμού στη λόγια και λαϊκή δημιουργία», 2011. Πρότυπη νομικοφιλολογική μελέτη στοιχείων του Κρητικού Δικαιϊκού Πολιτισμού.
δ) Αντώνης Μανιάτης, «Ο Συγκρητισμός στη νομική θεωρία και πράξη» (Έρευνα της δημιουργίας, των όρων και της εφαρμογής του θεσμού του νομικού συγκρητισμού).
 
Ε΄. Κατά το 2013 συνεχίστηκε η εκπόνηση των διαρκών επιστημονικών προγραμμάτων: α) «Νομοθεσία περί Κρήτης», β) «Βιβλιογραφία Κρητικού Δικαίου» και γ) «Κρητική Νομολογία», δια του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. και με τη συνεργασία του ερευνητή Ιακώβου Σαμιωτάκη και της ερευνήτριας του Ι.Κ.Δ. Ιωάννας Κυριτσάκη. Από αυτά, το πρώτο αφορά τη συμπλήρωση του προγράμματος «Κώδικας Ισχύουσας Νομοθεσίας περί Κρήτης», δηλαδή την κωδικοποίηση όλων των σχετικών με την Κρήτη νομοθετημάτων, το δεύτερο τη διαρκή ενημέρωση της «Βιβλιογραφίας Κρητικού Δικαίου» και το τρίτο αποτελεί τη συνέχιση του ομώνυμου προγράμματος, δηλαδή την κωδικοποίηση και έκδοση της νομολογίας των κρητικών δικαστηρίων (Πολιτικών, Ποινικών και Διοικητικών), καθώς και των σχετικών αποφάσεων των ανωτάτων Δικαστηρίων της χώρας και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, της περιόδου από το 2000 και εφεξής, που έχει ενταχθεί σε ιδιαίτερο πρόγραμμα.
Ας προστεθεί, τέλος, ότι βρίσκονται σε αναστολή λόγω προβλημάτων των ερευνητών και πέντε ακόμη προγράμματα.
 
ΣΤ΄. Κατά το 2013 προκηρύχθηκε εξ άλλου η εκπόνηση τριών νέων επιστημονικών προγραμμάτων:
α) «Όψεις κληρονομικού και οικογενειακού δικαίου στη Δυτική Κρήτη, κατά τα τελευταία έτη της Βενετοκρατίας», που ανατέθηκε στον ερευνητή Γιάννη Γρυντάκη.
β) Η εγκληματικότητα στην Κρήτη και η ποινική αντιμετώπισή της, που ανατέθηκε στην ερευνήτρια Αντωνία Βοσκάκη.
γ) «Ο αντιστασιακός χαρακτήρας του Κρητικού Δικαίου κατά την περίοδο της ξενοκρατίας», για το οποίο δεν υπήρξε πρόταση ανάληψης και θα επαναπροκηρυχθεί το επόμενο έτος.
 
Ζ΄. Έτσι, στα πλαίσια της δημιουργίας σταθερής επιστημονικής υποδομής, διαθέτομε ήδη το corpus των πηγών του Κρητικού Δικαίου, της Αρχαίας περιόδου ( Πανδέκτης, Κρητικές Επιγραφές, Creta Romana), της Μέσης περιόδου (Κρητικό Δίκαιο Βυζαντινής περιόδου, Βενετοκρατία) και της Νεότερης περιόδου (Κρητικός Κώδιξ, Ισχύουσα νομοθεσία περί Κρήτης, Κρητικά Έθιμα, Κρητική Νομολογία). Προσφέρεται, επίσης, ολοκληρωμένη η Βιβλιογραφία και το Διάγραμμα Ιστορίας του Κρητικού Δικαίου. Καθώς, επίσης και τα πορίσματα της έρευνας ιδιαίτερων  περιόδων και θεμάτων του Κρητικού Δικαίου (Συγκρητισμός, Εγκληματικότητα, Ποινικό Δίκαιο Βενετοκρατίας και Τουρκοκρατίας, Επανάσταση Θερίσου, Φορολογικό και Δημοσιονομικό Δίκαιο, Τουρκικά Αρχεία, Θεσμοί Αστικού και Δικονομικού Δικαίου, Κρητικά Νομικά Έθιμα, Βεντέτα, Όπλα, Ζωοκλοπή, Ναρκωτικά κλπ).
 
ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ι.Κ.Δ.
 Από πλευράς εκδόσεων, συνεχίστηκε η έκδοση της επιστημονικής επετηρίδας του Ινστιτούτου, με την εκτύπωση ενός ακόμη τόμου:
Τάλως ΚΑ΄ (2013), που περιλαμβάνει το έργο του καθηγητή Ι. Τζαμτζή «Creta Romana. Το Κρητικό Δίκαιο της Ρωμαιοκρατίας».
Δύο ακόμη τόμοι, Τάλως ΚΒ΄ (2014), που περιλαμβάνει το έργο, Ιωάννα Κυριτσάκη, «Κρητική Νομολογία 2001-2010», και Τάλως ΚΓ΄ (2015), που περιλαμβάνει το έργο, Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, «Το Κρητικό Δίκαιο της Βυζαντινής περιόδου», είναι έτοιμοι για το τυπογραφείο.
ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ Ι.Κ.Δ.
Εξάλλου και κατά το 2013, το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου αντιπροσω-πεύτηκε σε διάφορες εκδηλώσεις και συνέδρια και συνέχισε τις επαφές και ανταλλαγές του με πολλούς επιστημονικούς οργανισμούς.
Ιδιαιτέρως πρέπει να αναφερθεί η επίσκεψη και ξενάγηση των μελών του δικαστικού σώματος Χανίων στο Ι.Κ.Δ., καθώς και η τακτική συνεργασία με τους Δικηγορικούς Συλλόγους Κρήτης και προπάντων με τον Δικηγορικό Σύλλογο Χανίων και τον Πρόεδρό του Δημήτριο Ποντικάκη.
Εξ άλλου, ο Διευθυντής του Ι.Κ.Δ. πήρε μέρος, το Μάρτιο, εκπροσωπώντας το Ινστιτούτο, στην παρουσίαση των Πρακτικών του Συνεδρίου της ΙΛΕΑΚ, «Η Κρήτη στην ταραγμένη 10ετία 1940-1950», με ιδιαίτερο θέμα «Το Κρητικό Δίκαιο στη 10ετία 1940-1950». Ο ίδιος πήρε επίσης μέρος τον Ιούλιο στο Συνέδριο της 100ετηρίδος της Ενώσεως της Κρήτης με την Ελλάδα, που οργανώθηκε από το Ίδρυμα Κρητικού Πολιτισμού στον Αλικιανό Χανίων και όπου παρουσίασε επιστημονική ανακοίνωση με θέμα «Η διαλεκτική πορεία της Κρήτης προς την Ένωση». Εξάλλου ο Διευθυντής επιμελήθηκε και προλόγισε τον τόμο ΤΑΛΩΣ ΚΑ΄ (2013), εκθέτοντας εκεί τις ιστορικές καταβολές της Κρήτης, την αξία των ανθρωπιστικών σπουδών και ιδιαίτερα του Κρητικού Δικαίου, καθώς και το γενικότερο έργο του Ινστιτούτου.
Τέλος, το Ι.Κ.Δ. προσέφερε την επιστημονική του βοήθεια σε αρκετούς ερευνητές.
 
____*____
 
 
ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ ΙΚΔ 2012
Το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου, που δημιουργήθηκε μετά μακρά προεργασία και με πρωτοβουλία του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, με σκοπό να αποτελέσει επιστημονικό ίδρυμα για τη μελέτη και την έρευνα του Κρητικού Δικαίου, σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του, από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη περίοδο, σχετίζεται άμεσα με τη νομική θεωρία και πράξη και κατ’ επέκταση με τις εξελίξεις της κοινωνικής ζωής. Επομένως δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστο από το γενικότερο κλίμα της εποχής και τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν τα τελευταία χρόνια στον τόπο μας.
Η ιστορία της Κρήτης από τις απαρχές του πολιτισμού της νεολιθικής περιόδου μέχρι σήμερα αποδεικνύει ότι, σ’ αυτόν τον τόπο, ο κρητικός λαός πραγματοποίησε ένα μεγάλο ιστορικό επίτευγμα. Ανέδειξε τον λαμπρό πολιτισμό της Μινωικής εποχής και δεν υποτάχθηκε ουσιαστικά στην πρώτη ξενοκρατία της Ρώμης, αλλά συνέχισε την ιστορική ζωή του, παρουσιάζοντας και στην ακόλουθη Βυζαντινή περίοδο αξιόλογα δείγματα εθνικής προκοπής. Ούτε αδρανοποιήθηκε κατά την περίοδο της δεύτερης ξενοκρατίας, της Βενετικής κυριαρχίας, αλλά αντίθετα καλλιέργησε το έδαφος για τα μυροβόλα άνθη του πνευματικού πολιτισμού της κρητικής αναγέννησης του ΙΖ΄ αιώνα, τα ριζώματα της νεοελληνικής ζωής. Και δεν εξαφανίστηκε από την οθωμανική βαρβαρότητα της τρίτης ξενοκρατίας, αλλά μπόρεσε με μια διαρκή επαναστατική διαδικασία, να αποτινάξει το ζυγό του και να ενωθεί με την Ελλάδα, ολοκληρώνοντας τον διαλεκτικό κύκλο της ελευθερίας. Αυτός ο κύκλος, που αποτυπώνεται στο νομικό πεδίο, ως διαλεκτική σύνθεση ιδίου και ξένου, ατομικού και κοινωνικού, παλαιού και νέου, αποτέλεσε και αποτελεί το σκοπό και το έργο του Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου, που προσπαθεί να εκπληρώσει με τα μέσα που διαθέτει. Και στο έργο αυτό περιλαμβάνεται η δημιουργία του μεγάρου του Ινστιτούτου, η σύσταση βιβλιοθηκών και εργαστηρίων, η πραγματοποίηση πολυάριθμων εκδηλώσεων, σεμιναρίων, συνεργασιών και συνεδρίων, η διαρκής λειτουργία προγραμμάτων κρητικής βιβλιογραφίας, νομολογίας και νομοθεσίας και κυρίως η εκπόνηση πάνω από τριάντα ερευνητικών προγραμμάτων, με αντίστοιχες περιοδικές, έντυπες και ηλεκτρονικές εκδόσεις.
Μπορεί η αντίληψη για την αξία των ανθρωπιστικών σπουδών να έχει υποχωρήσει στην κλίμακα των γενικότερων ενδιαφερόντων μας, υπό το κράτος της ωμής δύναμης και της θεοποίησης της ποσότητας ή ακόμη και υπό το βάρος μιας αντεπιστημονικής στάσης για την επιστημοσύνη των θεωρητικών επιστημών και μιας υποβάθμισης των κλασικών σπουδών. Μπορεί να προκαλεί απογοήτευση η συρρίκνωση του επιστημονικού τομέα στη χώρα μας, η κατάργηση ερευνητικών ινστιτούτων, η απαξίωση του επιστημονικού δυναμικού. Και μπορεί τέλος, να αναφέρεται το Ι.Κ.Δ. από κάποια επίσημα χείλη ως παράδειγμα δημόσιου οργανισμού προς κατάργηση, να καταργείται τελείως η κρατική επιχορήγησή του και να αφήνεται χωρίς προσωπικό. Αλλά η πράξη φανερώνει ότι το Ι.Κ.Δ. λειτουργεί και αναπτύσσεται, όχι μόνο με την προσπάθεια των ανθρώπων που είναι ταγμένοι στην υπηρεσία του, την ενεργή βοήθεια των επιστημονικών του συνεργατών και την αποδοχή και στήριξη της τοπικής κοινωνίας των ερευνητών, των νομικών και των επιστημονικών και πνευματικών κύκλων, αλλά κυρίως γιατί οι ιδέες και τα ιδανικά, που υπηρετούνται εδώ, έχουν μεγαλύτερη ισχύ από κάθε αντίθετη δύναμη, επαληθεύοντας τον αντιστασιακό χαρακτήρα του Κρητικού Δικαίου.
*
Το δίκαιο και η νομική επιστήμη βρίσκονται στον πυρήνα των ανθρωπιστικών επιστημών, στο κέντρο της φιλοσοφίας του ανθρώπου, στη μέση της γιγαντομαχίας για την ουσία (?ριστ. Μ.τ.φ. 1028b3). Το ερώτημα για την εναρμόνια ρύθμιση της κοινωνικής ζωής, για το ορθό πολίτευμα και τα ατομικά, πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα, για την ειρήνη και τον πόλεμο, δεν μπορεί να απαντηθεί έξω του δικαίου και της δικαιοσύνης. Της δικαιοσύνης ως μέτρου, αρετής και κάλλους, ως έκφρασης συλλήβδην πάσης αρετής (Φωκιλ. Diels Ι.Χ.10), ως αρμονίας του γνωστικού, του βουλητικού, του συναισθηματικού παράγοντα κάθε ανθρώπου και κατ’ επέκταση κάθε πολιτείας (Πλάτ. Φαίδρ. 246ab). Της δικαιοσύνης ως ιστορικής πορείας του δικαίου και ως ανάπτυξης, από τη σωκρατική έννοια της αρετής, ως διδακτής γνώσης του δικαίου, στη χριστιανική αντίληψη της ελευθερίας της βουλήσεως μεταξύ καλού και καλού και της αναζήτησης της θείας δικαιοσύνης, μέχρι τη νεωτερική θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου, της ρύθμισης των δικαιωμάτων και την αντιπαράθεση των ιδεών του φυσικού και του θετικού δικαίου.
Το Κρητικό Δίκαιο είναι το πρώτο ευρωπαϊκό δίκαιο, αν όχι το πρώτο δίκαιο στην ιστορία, που μολονότι οι απαρχές του χάνονται στα βάθη της μυθολογίας, οι πρακτικές ρυθμίσεις του προβάλλουν ανάγλυφα στην δημιουργία της περίφημης Pax Minoica, στη δωρική Μεγάλη Επιγραφή της Γόρτυνας, στις επιδράσεις που διακρίνονται στη ρωμαϊκή Δωδεκάδελτο, στη διαπάλη εθίμου και νόμου κατά την ξενοκρατία της Κρήτης, στον Κρητικό Αστικό Κώδικα της Κρητικής Πολιτείας και σε όλη τη μακραίωνη πορεία του μέχρι σήμερα. Το Κρητικό Δίκαιο είναι η δικαιοσύνη, που μεσολαβεί μεταξύ συστήματος και χάους, ελευθερίας και ανάγκης, κανόνων και αρχών δικαίου. Ως Ελευθερία, Νόμος και Συγκρητισμός, το Κρητικό Δίκαιο προβάλλει την διαχρονική διαπάλη φύσης και πόλης, προσώπου και κοινωνίας, έθνους και παγκοσμιότητας. Ανατρέχοντας από το αρχικό γένος, προ της δημιουργίας του κράτους, μέχρι τα σύγχρονα κρατικά και υπερκρατικά μορφώματα, αυτά τα χαρακτηριστικά αποτυπώνονται σε κάθε περίοδο της ιστορίας του, αρχαία (νεολιθική, μινωική, μυκηναϊκή, δωρική, ελληνιστική, ρωμαϊκή), μέση (βυζαντινή, αραβική, βενετική) και νεώτερη (τουρκική, ημιαυτονομίας, Κρητικής Πολιτείας, σύγχρονη).
Στην Κρήτη παρακολουθούμε με την μεγαλύτερη δυνατή ενάργεια το δράμα της ανθρώπινης κοινωνίας, στη δημιουργία των πρώτων συνεκτικών δεσμών της πρωτόγονης κοινότητας μέχρι την επικράτηση της ανισότητας των ανθρώπων και τη σύσταση του κράτους. Στην ανάπτυξη της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας μέχρι τις αλλεπάλληλες ξενικές κατακτήσεις και τους αντιστασιακούς αγώνες του κρητικού λαού. Στην ίδρυση της Κρητικής Πολιτείας και στην ανάπτυξη του νεώτερου Κρητικού Δικαίου μέχρι την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα και τη σύνδεσή της με την Ευρώπη. Το Κρητικό Δίκαιο προσδιορίζεται έτσι ως ένα συνεχιζόμενο μέτωπο αγώνα με εσωτερική ενότητα, χρονική ακολουθία και τοπική ιδιαιτερότητα. Είναι ακριβώς ο χώρος με τους ανθρώπους, τη ζωή και τη δράση τους, όπου αντιπαλεύουν οι κοινωνικές δυνάμεις, δοκιμάζονται τα πολιτικά συστήματα, συγκρούονται οι εθνικές και ξενικές δυνάμεις. Μέσα στη διαπάλη ιδεών, κανόνων και αρχών, μέσα στη σύγκρουση συμφερόντων και δικαιωμάτων, στο πλαίσιο των γενικότερων κοσμοθεωρητικών αντιλήψεων προσέγγισης και απομάκρυνσης δικαίου και δικαιοσύνης.
Μέσα στο γενικό αυτό πλαίσιο, της προσπάθειας εκπλήρωσης της αποστολής του, στις υφιστάμενες γενικότερες συνθήκες, το Ι.Κ.Δ. συνέχισε επιτυχώς και κατά το 2012 τις δραστηριότητές του. Εντούτοις πρέπει να επαναληφθεί ότι παραμένουν άλυτα τα σοβαρά οργανωτικά και διοικητικά προβλήματα, που έχουν επισημανθεί ήδη από πενταετίας (καθυστέρηση διορισμού διοίκησης, παντελής έλλειψη προσωπικού, παύση κρατικής χρηματοδότησης. Εξάλλου, η φημολογία περί ενδεχόμενης κατάργησης του Ινστιτούτου και η αβεβαιότητα ως προς το μέλλον του δεν επέτρεψαν την ανάληψη άλλων σημαντικών πρωτοβουλιών για την περαιτέρω προώθηση του έργου του Ινστιτούτου (Διοργάνωση Συνεδρίου, προώθηση Διεπιστημονικών επαφών, διεύρυνση ερευνητικών στόχων, κ.λ.π.).
 
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΕΡΓΟ
Το έργο του Ινστιτούτου βασίζεται και κατά το 2012 στην επιστημονική υποδομή του και στα νέα και παλαιότερα συνεχιζόμενα επιστημονικά του προγράμματα. Ήδη, στο Ι.Κ.Δ. λειτουργεί βιβλιοθήκη με πέντε χιλιάδες (5.000) περίπου τόμους, που εμπλουτίζεται συνεχώς με νέες εκδόσεις, καθώς και με πολλά νομικά περιοδικά. Κατά το παρελθόν έτος πραγματοποιήθηκε ριζική αναμόρφωση και βελτίωση της ιστοσελίδας του Ι.Κ.Δ. στη νέα ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.ikd.gr. Στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου περιλαμβάνονται όλες οι σχετικές πληροφορίες για το έργο του Ινστιτού-του, τα νέα του Ι.Κ.Δ., οι εκδόσεις του, καθώς και ολόκληρη η Βιβλιογραφία του Κρητικού Δικαίου και η ισχύουσα Νομοθεσία περί Κρήτης. Τέλος, εκδίδεται κανονικά η επιστημονική επετηρίδα «ΤΑΛΩΣ», όπου δημοσιεύ-ονται τα ερευνητικά προγράμματα του Ι.Κ.Δ. και άλλες μελέτες περί Κρητικού Δικαίου.
 
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Ι.Κ.Δ.
Α΄. Αναφέρομε τα πρώτα ολοκληρωμένα και εκδοθέντα ήδη προγράμματα του Ινστιτούτου:
α) «Βιβλιογραφία του Κρητικού Δικαίου», των ερευνητών Μανόλη Βασιλοδημητράκη, Γεωργίας Τζανάκη και Μαρίας Ζουμαδάκη, με καταγραφή της μέχρι τότε Γενικής και Ειδικής Βιβλιογραφίας.
β) «Διάγραμμα ιστορίας του Κρητικού Δικαίου», με συνοπτική παρουσίαση της εξέλιξης του Κρητικού Δικαίου κατά την αρχαία (Νεολιθική, Μινωική, Αρχαιοελληνική, Ρωμαϊκή), μέση (Βυζαντινή, Αραβική, Ενετική) και νεώτερη (Τουρκοκρατία, Ημιαυτονομία, Κρητική Πολιτεία, Σύγχρονη) περίοδο.
γ) «Επιτομή Κρητικής Νομολογίας», του Διευθυντή του Ινστιτούτου Στρατή Παπαμανουσάκη, που περιλαμβάνει κωδικοποίηση αποφάσεων Κρητικών Δικαστηρίων περιόδου Τουρκοκρατίας, Ημιαυτονομίας, Κρητικής Πολιτείας και Νεώτερης.
δ) «Αντίποινα (μετάφραση στην Αγγλική)», του καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Νικολάου Σταμπολίδη, που περιλαμβάνει σχετική μελέτη ευρημάτων της Κρήτης, της γεωμετρικής – αρχαϊκής περιόδου, περί του θεσμού των αντιποίνων.
ε) «Η Διαιτησία στο Κρητικό Δίκαιο», της Δικηγόρου Γεωργίας-Παναγιώτας Λίμνιου, που περιλαμβάνει ιστορική και νομική καταγραφή ενός σημαντικού δικαιϊκού θεσμού στην Κρήτη.
στ) «Λόγοι διαζυγίου και ανάθεση γονικής μέριμνας στις αποφάσεις του Πρωτοδικείου Χανίων», της Δρ. Νομικής Νικολέτας Μπεχλιβάνη, που περιλαμβάνει σχετική τεκμηριωμένη μελέτη.
ζ) «Το Ποινικό Δίκαιο της Κρήτης κατά την Τουρκοκρατία», του Δικηγόρου Χρήστου Κιτσόπουλου, που αφορά μελέτη με ιδιαίτερη αναφορά στην ιστορία του Δικαίου της εποχής.
η) «Θεσμοί και διοικητική οργάνωση της Εκκλησίας Κρήτης κατά τον Καταστατικό της Χάρτη (Ν. 4.149/1961)», του Λέκτορα Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που αποτελεί πλήρη επιστημονική νομική και ιστορική μελέτη του θέματος.
θ) «Το Κρητικό Δίκαιο στους αρχαίους συγγραφείς» («Πανδέκτης Αρχαίου Κρητικού Δικαίου»), με επιμέλεια Στρατή Παπαμανουσάκη, στο οποίο συνεργάστηκαν και ο τότε επιστημονικός συνεργάτης του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, καθώς και ο Επίτιμος Προϊστάμενος Διευθύνσεως Γραμματείας Εισαγγελίας Εφετών Κρήτης Ιάκωβος Σαμιωτάκης και η Δικηγόρος Κορίνα Δηλαβεράκη, με κωδικοποίηση όλων των σχετικών αποσπασμάτων, με ιστορική εισαγωγή και πλήθος σχολίων, παρατηρήσεων και σχετικών πινάκων.
ι) «Ο θεσμός της πώλησης στη Βενετοκρατούμενη Κρήτη», του ερευνητή Λάμπρου Σκουζάκη, διδακτορική διατριβή.
ια) «Επίσημες εφημερίδες ΒΑΚΑΪ ΓΚΙΡΙΤ - ΚΡΗΤΗ», του Στρατή Παπαμανουσάκη, που περιλαμβάνει τα αποτελέσματα σχετικής επιστημονικής έρευνας.
ιβ) «Δημοσιονομικό και φορολογικό δίκαιο της Κρήτης», που είχε αρχίσει από τον ερευνητή Αθανάσιο Ψάλτη και συμπληρώθηκε από τον επιστημονικό συνεργάτη του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνο Παπαγεωργίου, με ιστορική ανάλυση και τεκμηρίωση του θεσμού.
ιγ) «Τα όπλα στο Κρητικό Δίκαιο», των ερευνητών Ευτύχη Φυτράκη - Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που περιλαμβάνει ιστορική, νομοθετική και δογματική θεώρηση του ζητήματος, με ειδικότερες προτάσεις αντεγκληματικής πολιτικής για τον περιορισμό και την εξάλειψη της σχετικής παραβατικής συμπεριφοράς στην Κρήτη,  
ιδ) «Το κατάστιχο του νοταρίου Τζώρτζη Τρωΐλου», του Δρ. Ιστορίας Γιάννη Γρυντάκη, που αφορά στην έκδοση του συμβολαιογραφικού αρχείου του κρητικού νοταρίου Τζώρτζη Τρωΐλου.
ιε) «Συμπλήρωμα Βιβλιογραφίας Κρητικού Δικαίου (1989-2006)», με επιμέλεια του επιστημονικού συνεργάτη του Ι.Κ.Δ. Κωνσταντίνου Παπαγε-ωργίου αρχικά (μέχρι το 2001) και του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. μεταγενέστερα (μέχρι τέλους 2008).
ιστ) «Η Βεντέτα εν γένει και ιδιαίτερα στην Κρήτη», του Δικηγόρου - ερευνητή Ιωάννη Βαρδάκη, που αποτελεί πρωτότυπη έρευνα βασισμένη σε ιστορικές πηγές και σχετικά αρχεία.
ιζ) «Επανάσταση Θερίσου 1905», του καθηγητή Αντώνη Μανιάτη, που αφορά στην έκδοση των πηγών του επαναστατικού Δικαίου της Επανάστασης του Θερίσου του 1905, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την πραγματοποίησή της.
ιη) «Τουρκικό Αρχείο Κρήτης», της ερευνήτριας Μανωλίας Βουγιουκαλάκη, που αφορά στην έκδοση του τουρκικού αρχείου του εφκαφίου Κρήτης, που βρίσκεται στην Ανατολική Κρήτη και αποτελεί αξιόλογη πηγή του Κρητικού Δικαίου της Τουρκοκρατίας.
ιθ) «Τα Κρητικά Νομικά Έθιμα, Γενικό μέρος», της ερευνήτριας Νικολέτας Μπεχλιβάνη, με σκοπό την ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου ως προς τα Κρητικά Νομικά Έθιμα και τη θεωρητική και νομολογιακή τεκμηρίωση.
κ) «Κώδικας Ισχύουσας Νομοθεσίας Περί Κρήτης», της Δικηγόρου Αγάπης Μικρού, με νεότερη συμπλήρωση Κ. Παπαγεωργίου (μέχρι τέλους 2001) και Σ. Παπαμανουσάκη (μέχρι τέλους 2010).
Έχει ολοκληρωθεί, επίσης, με την επιμέλεια του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ., και έχει ήδη εκδοθεί και το μνημειώδες έργο:
κα) «Κρητικός Κώδιξ», που περιλαμβάνει τη συγκέντρωση και κωδικοποίηση των πηγών του Κρητικού Δικαίου από την Τουρκοκρατία μέχρι σήμερα Ι. Τουρκοκρατία (1669-1868), ΙΙ. Ημιαυτονομία (1868-1898), ΙΙΙ. Κρητική Πολιτεία (1898-1912),  IV. Νεότερη περίοδος (1913-1996), V. Ισχύουσα Νομοθεσία (2012).
κβ) «Ο συγκρητισμός μεταξύ ελευθερίας και νόμου», του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. Στρατή Παπαμανουσάκη, όπου επιχειρείται η σύνθεση του Δικαίου γενικότερα (Κράτος και Δίκαιο – Φιλοσοφική αντίληψη – Πολιτική διάσταση) με το Κρητικό Δίκαιο (ιστορική εξέλιξη – αρχές και ρήτρες – ελευθερία και νόμος), σε ένα νομικό Συγκρητισμό και αναλύονται τα σημερινά δικαιικά προβλήματα, εκτίθεται η συγκρητιστική διαλεκτική και προτείνεται μια υπέρβαση των αντιθέσεων δικαίου και ισχύος, μεταξύ ουτοπίας και ρεαλισμού.
 
Β΄. Κατά το 2012 ολοκληρώθηκε η εκπόνηση και έκδοση δύο ακόμη επιστημονικών προγραμμάτων:
κγ) «Το Κρητικό Δίκαιο στη Ρωμαιοκρατία (Creta Romana)» του καθηγητή Ιωάννη Τζαμτζή, που περιλαμβάνει την έκδοση των δικαιικών πηγών της ρωμαιοκρατίας στην Κρήτη και την εισαγωγή του ρωμαϊκού δικαίου στο νησί, την εφαρμογή και την αλληλεπίδραση κρητικού και ρωμαϊκού δικαίου.
κδ) «Το πρωτόκολλο του νοταρίου Γιάννη Βλαστού», του ερευνητή Γιάννη Γρυντάκη, που αφορά μια σημαντική πηγή του Κρητικού Δικαίου της Βενετοκρατίας.
 
Γ΄. Εξάλλου, κατά το 2012 συνεχίστηκαν, μολονότι η ολοκλήρωσή τους καθυστερεί, τα παλαιότερα επιστημονικά προγράμματα:
α) «Το Κρητικό Δίκαιο της Βυζαντινής Περιόδου», του ερευνητή Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, που αφορά τη μελέτη και έρευνα των πηγών της εποχής.
β) «Το Κρητικό Δίκαιο της Βενετοκρατίας», του ερευνητή Γιάννη Χατζάκη, που αφορά την παρουσίαση των σχετικών πηγών στην ιστορική και νομική τους διάσταση.
γ) «Ποινική Δικαιοσύνη και Κρητικές Επαναστάσεις κατά τη Βενετοκρατία», του ερευνητή Χρήστου Κιτσόπουλου, που αφορά την έρευνα και μελέτη των σχετικών πηγών.
δ) «Η Βεντέτα στην Κρήτη», των ερευνητριών Μ. Παπαϊωάννου και Μ. Γαλανού. Σκοπός των προγραμμάτων αυτών είναι βασικά η ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου της αντίστοιχης περιόδου,
ε) «Τα Κρητικά Νομικά Έθιμα, Ειδικό μέρος», της ερευνήτριας Μαρίας Γαλανού, με σκοπό την ανάδειξη και παρουσίαση των πηγών του Κρητικού Δικαίου ως προς τα Κρητικά Νομικά Έθιμα (απαγωγή, αδελφοποιϊα, υιοθεσία, θεοδικία, αγροτικά και κτηνοτροφικά έθιμα κ.λ.π.),
στ) «Η ζωοκλοπή στην Κρήτη», της ερευνήτριας Μαρίας Γαλανού, που αποσκοπεί στη θεωρητική, νομολογιακή και κοινωνιολογική έρευνά της, και
ζ) «Τα ναρκωτικά στην Κρήτη», των ερευνητριών Όλγας Θέμελη, Αλεξάνδρας Μοσχοπούλου και Σταματίνας Πούλου. Σκοπός του προγράμματος αυτού είναι βασικά η έρευνα του θέματος των ναρκωτικών στην Κρήτη από ιστορική, νομοθετική, νομολογιακή και εγκληματολογική πλευρά.
 
Δ΄. Συνεχίστηκε επίσης κανονικά κατά το 2012 η εκτέλεση τριών νέων ερευνητικών προγραμμάτων του Ινστιτούτου:
α) Ιωάννης Καλογεράκης, «Μονάδες και Όργανα μέτρησης Μεγεθών και Αξιών στην Κρήτη, Μέτρα, Σταθμά και Νομίσματα», 2011. Πρωτότυπη έρευνα των πηγών που αναφέρονται σε χρησιμότατα θέματα διαλεύκανσης των νομικών προβλημάτων των συναλλαγών κατά ιστορικές περιόδους και περιοχές της Κρήτης.
β) Νικολέτα Μπεχλιβάνη, «Η έννοια της κατάχρησης του δικαιώματος μέσα από τη νομολογία των δικαστηρίων της Κρήτης», 2011. Ειδικότερη νομολογιακή έρευνα στα πλαίσια του Κρητικού Δικαίου της σύγχρονης περιόδου.
γ) Νίκος Κωφίδης, «Έγκλημα και Τιμωρία, στη λογοτεχνική παράδοση της Κρήτης: Ευρήματα νομικού πολιτισμού στη λόγια και λαϊκή δημιουργία», 2011. Πρότυπη νομικοφιλολογική μελέτη στοιχείων του Κρητικού Δικαιϊκού Πολιτισμού.
 
Ε΄. Κατά το 2012 συνεχίστηκε η εκπόνηση των διαρκών επιστημονικών προγραμμάτων: α) «Νομοθεσία περί Κρήτης», β) «Βιβλιογραφία Κρητικού Δικαίου» και γ) «Κρητική Νομολογία», δια του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. και με τη συνεργασία του ερευνητή Ιακώβου Σαμιωτάκη και ολοκληρώθηκε για το έτος 2011. Από αυτά, το πρώτο αφορά τη συμπλήρωση του προγράμματος «Κώδικας Ισχύουσας Νομοθεσίας περί Κρήτης», δηλαδή την κωδικοποίηση όλων των σχετικών με την Κρήτη νομοθετημάτων, το δεύτερο τη διαρκή ενημέρωση της «Βιβλιογραφίας Κρητικού Δικαίου» και το τρίτο αποτελεί τη συνέχιση του ομώνυμου προγράμματος, δηλαδή την κωδικοποίηση και έκδοση της νομολογίας των κρητικών δικαστηρίων (Πολιτικών, Ποινικών και Διοικητικών), καθώς και των σχετικών αποφάσεων των ανωτάτων Δικαστηρίων της χώρας και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, της περιόδου από το 2000 και εφεξής.
Ας προστεθεί, τέλος, ότι βρίσκονται σε αναστολή λόγω προβλημάτων των ερευνητών και πέντε ακόμη προγράμματα.
 
ΣΤ΄. Κατά το 2012 προκηρύχθηκε εξ άλλου η εκπόνηση τριών νέων επιστημονικών προγραμμάτων, για τα οποία έχουν ήδη υποβληθεί σχετικές προτάσεις, που θα αξιολογηθούν τις επόμενες μέρες για την τελική ανάθεση της εκτέλεσής των:
α) Κρητική Νομολογία 2001-2011 (Επιλογή και κωδικοποίηση αποφάσεων Δικαστηρίων της Κρήτης ή άλλων Δικαστηρίων επί αποφάσεών τους).
β) Ο Συγκρητισμός στη νομική θεωρία και πράξη (Έρευνα της δημιουργίας των όρων και της εφαρμογής του θεσμού του νομικού συγκρητισμού).
γ) Ο αντιστασιακός χαρακτήρας του Κρητικού Δικαίου κατά την περίοδο της ξενοκρατίας (Η διαμάχη ιδίου και ξένου δικαίου κατά την περίοδο βενετοκρατίας και τουρκοκρατίας μέσω των νόμων και των εθίμων)
 
Ζ΄. Έτσι, στα πλαίσια της δημιουργίας σταθερής επιστημονικής υποδομής, διαθέτομε ήδη το corpus των πηγών του Κρητικού Δικαίου, της Αρχαίας περιόδου (Πανδέκτης, Κρητικές Επιγραφές, Creta Romana), της Μέσης περιόδου (Κρητικό Δίκαιο Βυζαντινής περιόδου, Βενετοκρατία) και της Νεότερης περιόδου (Κρητικός Κώδιξ, Ισχύουσα νομοθεσία περί Κρήτης, Κρητικά Έθιμα, Κρητική Νομολογία). Προσφέρεται, επίσης, ολοκληρωμένη η Βιβλιογραφία και το Διάγραμμα Ιστορίας του Κρητικού Δικαίου. Καθώς, επίσης και τα πορίσματα της έρευνας ιδιαίτερων  περιόδων και θεμάτων του Κρητικού Δικαίου (Ποινικό Δίκαιο Βενετοκρατίας και Τουρκοκρατίας, Επανάσταση Θερίσου, Φορολογικό και Δημοσιονομικό Δίκαιο, Τουρκικά Αρχεία, Θεσμοί Αστικού και Δικονομικού Δικαίου, Συγκρητισμός, Κρητικά Νομικά Έθιμα, Βεντέτα, Όπλα, Ζωοκλοπή, Ναρκωτικά κλπ).
 
ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ι.Κ.Δ.
 Από πλευράς εκδόσεων, συνεχίστηκε η έκδοση της επιστημονικής επετηρίδας του Ινστιτούτου, με την εκτύπωση δύο ακόμη τόμων:
α) Τάλως ΙΘ΄ (2011), που περιλαμβάνει το έργο του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ. Στρατή Παπαπαμανουσάκη «Κρητικός Κώδιξ V, Κώδικας Ισχύουσας Νομοθεσίας περί Κρήτης», όπου δημοσιεύονται κωδικοποιημένες όλες οι σχετικές νομοθετικές πηγές και
β) Τάλως Κ΄ (2012), που περιλαμβάνει το έργο του ερευνητή Γιάννη Γρυντάκη «Το Πρωτόκολλο του νοταρίου Γιάννη Βλαστού» και αφορά την έκδοση μιας σημαντικής πηγής του Κρητικού Δικαίου της Βενετοκρατίας και τα πορίσματα της σχετικής μελέτης.
Ένας ακόμη τόμος Τάλως ΚΑ΄ (2013), που περιλαμβάνει το έργο του καθηγητή Ι. Τζαμτζή «Creta Romana. Το Κρητικό Δίκαιο της Ρωμαιοκρατίας», βρίσκεται ήδη στο τυπογραφείο.
 
____*____
 

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ ΙΚΔ 1997

     Κατά το 1997, τέταρτο έτος από τη νομοθετική σύσταση του Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου, συνεχίστηκε με εντατικό ρυθμό, τόσο το οργανωτικό, όσο και το επιστημονικό έργο του, με το νέο Διοικητικό του Συμβούλιο, υπό την προεδρία του Προέδρου Εφετών Κρήτης, Κωνσταντίνου Καφαράκη. Με τη δραστηριότητά του αυτή το Ι.Κ.Δ., έχει πλέον καθιερωθεί ως το πρώτο επιστημονικό ίδρυμα στην Κρήτη, στον τομέα της Δικαιοσύνης, και αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα για την ανάδειξη του Κρητικού Δικαίου ως ισότιμου μεταξύ των άλλων στοιχείων του κρητικού πολιτισμού.
    Έτσι, μολονότι δεν ολοκληρώθηκε ακόμα η ψήφιση του Οργανισμού Ι.Κ.Δ., παρά την από πολλού χρόνου περάτωση της σχετικής διαδικασίας και την κατάρτιση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος, η υπηρεσία του Ινστιτούτου διεκπεραιώθηκε σχετικά ομαλά από το Διευθυντή, το Διοικητικό Συμβούλιο, τον Εκκαθαριστή - Σϋμβουλο και με την ανάθεση έργου της γραμματειακής και λογιστικής υπηρεσίας.
    Ως προς την οικονομική πλευρά του Ι.Κ.Δ., πρέπει να αναφερθεί η μείωση της ετήσιας επιχορήγησης του Υπουργείου Δικαιοσύνης, στο ποσό των 20.500.000 δρχ., καθώς και της επιχορήγησης του Δικηγορικού Συλλόγου Χανίων, που περιορίστηκε στο ποσό των 500.000 δρχ. Παρ όλα αυτά, χάρη στη συνετή διαχείρηση, και τη δημιουργία αποθεματικού το Ινστιτούτο δεν αντιμετωπίζει επί του παρόντος οικονομικά προβλήματα.
    Εξ άλλου, στον οργανωτικό τομέα πρέπει να αναφερθεί ο εμπλουτισμός της βιβλιοθήκης του Ινστιτούτου, με μεγάλο αριθμό βιβλίων και περιοδικών, με αγορά και με δωρεές. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει για την παραχώρηση σειράς παλαιών ξενόγλωσσων κυρίως, νομικών εγχειριδίων της βιβλιοθήκης του Εφετείου Κρήτης, που είχε συγκροτηθεί κατά την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας με Σύμβουλο (Υπουργό) Δικαιοσύνης τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
    Συνεχίστηκε επίσης ο εμπλουτισμός του δικαστικού αρχείου του Εφετείου Κρήτης και άλλων Δικαστηρίων περιόδου Ημιαυτονομίας και Κρητικής Πολιτείας, που έχει παραχωρηθεί στο Ινστιτούτο, με νέα ευρήματα και ήδη στο αρχείο αυτό περιλαμβάνονται 189 τόμοι σχετικών αποφάσεων και πρακτικών.
    Περαιτέρω, κατά το παρελθόν έτος επιτεύχθηκε σημαντική αναβάθμιση των τεχνικών δυνατοτήτων του Ινστιτούτου, με τον εφοδιασμό μικροφωνικής εγκαταστάσεως της αίθουσας διαλέξεών του, την δημιουργία νέας βιβλιοθήκης στον υπόγειο χώρο για την τοποθέτηση παλαιών βιβλίων, δευτερεύουσας σημασίας, την απόκτιση νέου Η/Υ, εφοδιασμένου και με σύστημα εκτυπωτή και σαρωτή κειμένων και εικόνων, μεγάλων δυνατοτήτων, καθώς και συστήματος προβολής διαφανειών. Συναφές θέμα, αλλά και έμσο αποτέλεσμα των νέων τεχνικών δυνατοτήτων του Ινστιτούτου, είναι και η δημιουργία φωτογραφικού αρχείου με παλιές ιστορικές φωτογραφίες, σχετιζόμενες με το αντικείμενό του.
    Στον οργανωτικό τομέα πρέπει ν΄ αναφερθεί ιδιαίτερα η σύνδεση του Ινστιτούτου Κρητικού Δικαίου με το Διεθνές Δίκτυο INTERNET, στη διεύθυνση http://users.forthnet.gr/cha/ikd με δική του σελίδα. Μέσω του συστήματος αυτού είναι πλέον δυνατή η σύνδεση του Ινστιτούτου με ανάλογα επιστημονικά ιδρύματα, βιβλιοθήκες πανεπιστήμια κ.λ.π. σ΄ ολόκληρο τον κόσμο, η προβολή του Ι.Κ.Δ. σε όλους τους χρήστες του συστήματος, η χρήση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου κ.α.
    Τέλος ουσιαστική συμβολή στο διοικητικό έργο του Ι.Κ.Δ. αποτελεί και η επίτευξη πρακτόρευσης των εκδόσεών του μέσω του μεγάλου αθηναϊκού εκδοτικού οίκου ΠΑΠΑΔΗΜΑ. Με τον τρόπο αυτό και η διάδοση του έργου του Ινστιτούτου συντελείται, αλλά και άξιο λόγου οικονομικό αποτέλεσμα επιτυγχάνεται.
    Αλλά και στον επιστημονικό τομέα το έργο του Ινστιτούτου υπήρξε κατά το 1997 ιδιαίτερα σημαντικό. Με την ευθύνη του Διευθυντή Ι.Κ.Δ. πραγματοποιήθηκαν δύο ειδικά σεμινάρια. Το πρώτο, κατά τη διάρκεια Μαϊου - Ιουνίου αφιερώθηκε στο θέμα "Το Κρητικό Επαναστατικό Δίκαιο και η Επανάσταση του 1897" και περιέλαβε ένα θεωρητικό κύκλο με γενικές εισηγήσεις, (Ιστορία Κρητικών Επαναστάσεων - Επανάσταση του 1897- Διοίκηση - Νομοθεσία - Δικαιοσύνη Επαναστατών), ένα πρακτικό κύκλο με φροντιστηριακά θέματα, (Μέθοδος - Πηγές - Βιβλιογραφία - Τα Επαναστατικά Κείμενα - Συγκριτικά Στοιχεία και Συμπεράσματα) και ένα κύκλο εκδηλώσεων με προβολή διαφανειών, χρήση Η/Υ και επισκέψεις ιστορικών χώρων της Κρήτης.
    Το δεύτερο σεμινάριο που πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβριο, περιέλαβε το θέμα "Το Διεθνές Δίκαιο της Κρήτης και η Διεθνής Κατοχή του 1987". Στη διάρκεια του σεμιναρίου εκτός από τις γενικές εισηγήσεις (Γενικές Αρχές του Διεθνούς Δικαίου - Ανατολικό  και Κρητικό Ζήτημα - Η Προϊστορία του Κρητικού Ζητήματος - Διεθνής Κατοχή Κρήτης και Ελληνική Στρατιωτική Κατοχή 1897) και τα φροντιστηριακά θέματα (Έννοιες - Πηγές - Βιβλιογραφία - Βενετοτουρκική Συνθήκη 1669 - Χαττ-ι-Χιουμαγιούν - Διεθνείς Συνθήκες και Διεθνή Συνέδρια από το 19ο στον 20ο αιώνα), πραγματοποιήθηκαν και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις προσκεκλημένων τοπικών παραγόντων στο θέμα "Αυτονομία και Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα", σε σχέση με την ανακίνηση κατά καιρούς σχετικών ζητημάτων.
    Εξ άλλου με αφορμή τη συμπλήρωση 40 χρόνων από το θάνατο του μεγάλου κρητικού συγγραφέα, αλλά και νομικού, Νίκου Καζαντζάκη το 1957, οργανώθηκαν από το Ι.Κ.Δ. το Δεκέμβριο ειδικές εκδηλώσεις στην μνήμη του, με ομιλίες (Δ. Ξυριτάκης, "Η πολιτική δραστηριότητα του Καζαντζάκη - Σ. Παπαμανουσάκης, "Μίνως εννέωρος βασίλευε: Η Μινωϊκή βασιλεία στην Οδύσσεια του Καζαντζάκη - Δ. Γρηγορόπουλος "Η ιδέα της δικαιοσύνης στον Καζαντζάκη" - Μ. Θεοδωράκης, "Ανιχνεύοντας κοινωνικές θεωρίες στο έργο του Καζαντζάκη"), καθώς και έκθεση με ιστορικά έγγραφα και φωτογραφίες για τις νομικές σπουδές και το διορισμό του Καζαντζάκη ως δικηγόρου στην Κρήτη.
    Ως προς τα επιστημονικά προγράμματα του Ινστιτούτου, εκτός από τα πρώτα ολοκληρωμένα και εκδεδομένα ήδη, που αφορούν τη "Βιβλιογραφία του Κρητικού Δικαίου", την "Ιστορία του Κρητικού Δικαίου" και την "Επιτομή Κρητικής Νομολογίας", ολοκληρώθηκε το 1997 και το πρόγραμμα "Αντίποινα (μετάφραση στην Αγγλική)" του καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης Νικολάου Σταμπολίδη, που αφορά μελέτη των ηθών και εθίμων της γεωμετρικής - αρχαϊκής περιόδου στην Κρήτη (Ελεύθερνα). Ολοκληρώθηκε επίσης και το μνημειώδες έργο με την επιμέλεια του Διευθυντή του Ι.Κ.Δ., "Κρητικός Κώδιξ". Το τελευταίο αυτό πρόγραμμα, που περιλαμβάνει τη συγκέντρωση και κωδικοποίηση των πηγών του Κρητικού Δικαίου από την Τουρκοκρατία μέχρι σήμερα. (Τουρκοκρατία (1669-1868), Ημιαυτονομία (1868-1898), Κρητική Πολιτεία (1898-1912), Νεότερη Περίοδος (1913-1996) ), έχει εκδοθεί, εκτός από το τελευταίο μέρος, η εκτύπωση του οποίου συνεχίζεται.
    Κατά το 1997 επίσης, συνεχίσθηκε το ερευνητικό πρόγραμμα του Ι.Κ.Δ. 1996-1997, που είχε καταρτισθεί  με απ΄  ευθείας ανάθεση σε διάφορους ερευνητές: Είδικότερα βρίσκονται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας τα προγράμματα: α) Γεωργία Παναγιώτα Λιμνίου, "Η διαιτησία στο Κρητικό Δίκαιο", β) Αθανάσιος Ψάλτης, "Δημοσιονομικό και Φορολογικό Δίκαιο της Κρήτης", γ) Νικολέτα Μπεχλιβάνη, "Λόγοι διαζυγίου και ανάθεση γονική μέριμνας στις αποφάσεις του Πρωτοδικείου Χανίων", δ) Χρήστος Κιτσόπουλος, "Το ποινικό δίκαιο της Κρήτης κατά την Τουρκοκρατία", ε) Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου, "Η διοικητική οργάνωση της Εκκλησία της Κρήτης".
    Συνεχίζεται κανονικά η εκτέλεση των προγραμμάτων: α) Μαρία Γιούνη, "Συλλογή Νομικών Επιγραφών Κρήτης", και β) Ευτύχης Φυτράκης, "Τα όπλα στο Κρητικό Δίκαιο". Βρίσκονται δε στο αρχικό στάδιο της έρευνας τα προγράμματα: α) Ιωάννης Κωνσταντίνου, "Ο θεσμός της αστικής ευθύνης του Δημοσίου κατά το Δίκαιο της Κρητικής Πολιτείας", β) Αγάπη Μικρού, "Κώδικας ισχύουσας νομοθεσίας περί Κρήτης", γ) Ευγενία Κοντολέφα, "Ομοιότητες, διαφορές και αλληλεπιδράσεις του εθιμικού δικαίου Κρήτης και Μάνης", δ) Σπύρος Λάλας, "Αρχείο του Συμβολαιογράφου Τζανάκη Σουριάν (1627-1660)".
    Τέλος, βρίσκεται σε εξέλιξη και το ειδικόεπιστημονικό πρόγραμμα του Ι.Κ.Δ., "Επίσημες Εφημερίδες, ΒΑΚΑΪ  ΓΚΙΡΙΤ - ΚΡΗΤΗ" και ήδη μετά την ολοκλήρωση της αρχειακής αναδίφησης στην Κρήτη και στην Ελλάδα, η έρευνα θα συνεχισθεί και σε αντίστοιχα ιδρύματα του εξωτερικού (Τουρκία - Αίγυπτος).
    Έτσι ήδη μετά την εκτέλεση των πρώτων ερευνητικών προγραμμάτων με σκοπό τη δημιουργία επιστημονικής υποδομής και δυνατότητας προσπέλασης των ερευνητών στις πηγές του Κρητικού Δικαίου, έχει αρχίσει μια προχωρημένη έρευνα ιδιαίτερων θεσμών και θεμάτων, όχι μόνο με θεωρητικό αλλά και με πρακτικό ενδιαφέρον.
    Εξ άλλου κατά το 1997, το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου αντιπροσωπεύθηκε σε διάφορες εκδηλώσεις και συνέδρια όπως: Στο Ε΄ Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Συνέδριο τον Αύγουστο στα Χανιά, με θέμα "Το πανεπιστήμιο στην κοινωνία που αναδύεται". Στην Α΄ Έκθεση Βιβλίου του Δήμου Χανίων τον Ιούλιο. Εξ άλλου ο Διευθυντής του Ι.Κ.Δ. Στρατής Παπαμανουσάκης με την ιδιότητά του αυτή πήρε μέρος στο Επιμορφωτικό Σεμινάριο Ξεναγών Κρήτης, στα Χανιά, τον Ιανουάριο, ως εισηγητής με θέμα "Η Δωδεκάδελτος επιγραφή της Γόρτυνας". Στην επίσημη εκδήλωση της Ιστορικής Λαογραφικής και Αρχαιολογικής Εταιρείας Κρήτης, την 1η Δεκεμβρίου, με την εκφώνηση του πανηγυρικού της Ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα, "Η κρητική πορεία προς την Ένωση" και στις εκδηλώσεις του Κοινωφελούς Ιδρύματος "Αγία Σοφία" με την συγγαφή της μελέτης του η "Επανάσταση του 1897".
    Από πλευράς εκδόσεων συνεχίστηκε με ταχείς ρυθμούς η έκδοση της επιστημονικής επετηρίδας του Ινστιτούτου, "ΤΑΛΩΣ". Κατά το 1997 κυκλοφόρησε ο πέμπτος τόμος (1995) (ο ημίτομος Ε3) καθώς και ο έκτος τόμος, (1996), αποτελούμενος από δύο ημιτόμους ΣΤ1 και ΣΤ2, που θα συμπληρωθούν και από δύο άλλους, ΣΤ3 και ΣΤ4 ευρισκόμενους στο τυπογραφείο. Στον τελευταίο τόμο αυτό περιλαμβάνεται ο "Κρητικός Κώδιξ ΙΙΙ, Περίοδος Γ΄: Κρητική Πολιτεία (1898-1912), μέρος Β΄" Νομοθετικό Πλαίσιο - Επαναστατικό Δίκαιο - Εθιμικό Δίκαιο).
    Εξ άλλου υπό έκδοση στο τυπογραφείο βρίδκεται και ο επόμενος Ζ΄ (1997) τομος του "ΤΑΛΩ" που περιλαμβάνει το τελευταίο μέρος του Κρητικού Κώδικα (Σύγχρονη Περίοδος).
    Στον τομέα άλλωστε της επιστημονικής έρευνας, πρέπει να προστεθεί και η βοήθεια που έδωσε το Ινστιτούτο σε μεμονωμένους ερευνητές, για την προετοιμασία επιστημονικών μελετών. Ειδικότερα εκτός από τα μέλη των σεμιναρίων που ετοιμάζουν σχετικές μελέτες, εργάσθηκαν στη βιβλιοθήκη του Ινστιτούτου, χρησιμοποιώντας τις πηγές του Κρητικού Δικαίου, για τη σύνταξη μελετών οι ακόλουθοι:
    α) Ο επίτιμος δικηγόρος Γιάννης Βαρδάκης, για τη μελέτη του με θέμα "Η βεντέττα στην Κρήτη και στη Μάνη", β) Ο δικηγόρος Μάρκος Περράκης, για τη μελέτη του "Η Περιφέρεια Κρήτης στα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης", γ) Ο καθηγητής, μαθηματικός και στατιστικολόγος Γιάννης Καλογεράκης, για την μελέτη του "Αλληλεπίδραση Μαθηματικών και Κοινωνίας. Η περίπτωση ενός μαθηματικού οργάνου" και δ) Ο καθηγητής, ιστορικός και πολιτικός επιστήμων Μανώλης Θεοδωράκης, για το βιβλίο του "Κείμενα Λατινικών".
    Τέλος ας προστεθούν και οι επισκέψεις το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου κατά το 1997 του Επιθεωρητή  Αρεοπαγίτη Γεωργίου Αρβανίτη  και του Προέδρου Εφετών Γ. Παπαδημητρίου, πολυμελούς αντιπροσωπείας του Δικηγορικού Συλλόγου Λάρνακας Κύπρου, καθώς και εκπροσώπων  διαφόρων τοπικών οργανώσεων και ιδρυμάτων, με τα οποία το Ινστιτούτο προώθησε τη συνεργασία του.
    Με τα Πεπραγμένα αυτά του 1997, το Ινστιτούτο Κρητικού Δικαίου δικαιούται να προσδοκά εύλογα, καλλίτερα επιτεύγματα κατά το επόμενο έτος. Εν τούτοις πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα ότι, η καθυστέριση ψηφίσεως του Οργανισμού Ι.Κ.Δ. και προσλήψεως του αναγκαίου διοικητικού και επιστημονικού προσωπικού, οδηγεί  το Ινστιτούτο στα όρια των τωρινών δυνατοτήτων του, τα οποία δεν θα είναι δυνατόν να υπερβεί χωρίς την υλοποίηση των απαραίτητων αυτών προϋποθέσεων. Μέχρι τώρα η οργανωτική και τεχνική υποδομή, που έχει δημιουργηθεί, σε συνδυασμό με την στέγαση του Ινστιτούτου στο Μέγαρο Παπαγιαννάκη, υπό άριστες συνθήκες, έχει αποδόσει το μεγαλύτερο μέρος των δυνατοτήτων της, με το υπάρχον ανθρώπινο δυναμικό. Στην υποδομή όμως αυτή αντιστοιχούν πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες επιτεύξεως επιστημονικού έργου, με την κατάλληλη στελέχωση του Ινστιτούτου. Για την πρόσληψη του προσωπικού αυτού υπάρχει άμεση οικονομική δυνατότητα του  Ι.Κ.Δ., χάρη στο αποθεματικό που έχει δημιουργηθεί, ώστε δεν υπάρχει πρόβλημα από την πλευρά αυτή. Απομένει να υπάρξει και η αντίστοιχη βούληση από πλευράς των αρμοδίων.
 
____*____

Γνωριμία - Σκοπός - Δραστηριότητες - Προγράμματα
Εκδόσεις - Πεπραγμένα - Μέγαρο Ι.Κ.Δ. - Τα νέα του Ι.Κ.Δ. - Κεντρική Σελίδα  - Ισχύουσα Νομοθεσία περί Κρήτης